Bilimsel Toplumsallaştırılmış Toplum Kurultayı

Veda - Murat Naroğlu

2011-11-21T23:27:00.000+02:00

“haydi dedim yüreğim,

gidelim bu şehirden…”

Merhaba,

An itibariyle, radikal bir kararın perde arkasını okumaya başlamış bulunuyorsun. Bu bir bitiş ve başlangıç; ayrılık ve kavuşma. Yani tastamam diyalektik. Makas değiştiren trenin dümenindeki şahıs ile sana hitap eden kişi aynı; ben, Murat Naroğlu. Gerçeklerin bir kısmıyla bir an önce yüzleşmen için söyleyeyim; gidiyorum. 25 yaşındayım. Memleketin kalburüstü olarak kabul edilen üniversitelerinden birinden, bilgisayar mühendisi diplomasıyla mezun oldum. İşsizlik ile boğuşmak zorunda kalmadan, uluslararası bir bankanın genel müdürlüğünde, proje yöneticisi olarak çalışmaya başladım. Daha niteliklisi her zaman için olabilirse de, mevcut iş koşulları ve arkadaş ortamı yeterince iyiydi. İstanbul’u yaşamak imkânı ellerimdeydi ve ev arkadaşımla kurduğumuz düzen, özellikle değerliydi. Tiyatro, sinema, panel, konferans, dost sofraları, geziler, vs. Genel toplumsal şartlar ve kriterler dikkate alındığında, arzulanacak bir hayatın bileşenleri olarak nitelendirilirdi tüm bunlar. Gitmek için, aklımdan zorumun olması veya ayaklarımın yere basmaması gerekirdi.

Değerlendirme gerçekçi ve mantıklı görünüyor. Hadi o meşhur ve klişe benzetmeyi biz de kullanalım. Ekmek, aslanın midesine inmişken; sahip olunanın değerini bilmek ve mevcut konumu muhafaza etmek daha doğruydu. İyi bir eğitim ve iş sürecini takiben, akıllı bir evlilik yapılmalı, sonra da kariyer basamakları çıkılmalıydı. Düşük faizli bir kredi çekilmeli; ev ve araba sahibi olunmalıydı. Yılda bir veya iki defa tatile gidilmeli, mutlu emeklilik düşleri kurularak, o günler geldiğinde torunlar sevilmeliydi. Yaşama elveda denildiğinde de, yeryüzündeki sorumlulukları yerine getirmiş olmanın huzuru okunmalıydı yorgun gözlerde.

Eh, kuşkusuz ki hepsi uygulanabilir hedefler ve planlar, bunun örneklerini sıkça görebiliriz. Belki bir kısmını ben de yaparım, bilinmez; ama canımı sıkan bir şeyler var. Değil mi ki mevcut toplum, bizden istenenlerle bizim isteklerimizin savaşlarına sahne oluyor her gün ve mütemadiyen üzüntüyle kabulleniyoruz görevleri; canım nasıl sıkılmasın? Üstelik tutkularım -neler olduğunu açıklayacağım- artık “sıkılmış bir yumruk gibi giriyoruz hayata” diyecek noktaya getirmişse beni; vazifeler, gerçekçilik ve mantık perdeleri arkasına saklanmış hediye paketleri dışında kaybedilecek tek bir şey bile kalmamışsa, “yolcudur Abbas, bağlasan durmaz.”

Hızlı yaşıyorsun ve alışkanlıklar, kabullenilmiş yargılar ile kararlar alıyorsun. Sakin bir yaz akşamı, şöyle şirin bir kasabada düşünürken -ki pek yap(a)mıyorsun bunu- eminim seni sarmış olan ağların, üzerindeki gücüne şaşırıyorsundur. Zihnin, neden ve niçinli pek çok soru üretiyor böyle anlarda; ve sen bir an önce kovmaya çalışıyorsun tüm bunları. Çünkü doğru cevapları verdikçe, nice anlamsız teslimiyetler içerisinde bulunduğunu fark edeceğini biliyorsun. Anlama ve kavrama sürecin derinleştikçe, mevcut bireysel ve toplumsal sıkıntılarının kaynağı ortaya çıkıyor; aşılması gerekenin kapitalist çalışma düzeni ve ücretli emek sistemi olduğunu görüyorsun. Ahtapotun kolları arasındasın ve hareket edemiyorsun, bir yanın sana, mücadeleyi fısıldasa da.

Biraz analiz yapalım beraberce. Doğanın bir parçası ve ürünü olan insan; emek kullanımı, alet yapımı, beyin-dil-bilinç gelişimi gibi faktörlerle beraber kendine ve çevresine müdahalede bulunmaya başladı. Madenleri işlemeyi, tarımı ve hayvancılığı öğrendi; farklı sosyo-ekonomik formasyonlar altından geçerek bugünün kapitalist toplumuna, büyük sanayi ve yüksek teknolojiye ulaştı. Her üretim biçimiyle beraber yeni bir dağıtım-bölüşüm yapısı işlemeye devam etti ve buna bağlı olarak çalışma düzeni/programı değişti. Fabrikalar ve devasa toplumsal üretim, kapitalizmin iktisadi zaferini kesinleştirdi. Taylorizm/Fordizm/esnek üretim aracılığıyla çalışma hayatı en ince ayrıntılarına kadar programlanır oldu. “9-6 yollarında, bir zincir boğazımda” diyecek nefesi bile kalmadı insanların, her gün daha fazla üretim ve tüketim hedefiyle bir yarışa koşuldu her biri. Sorunun eksik tüketim değil de, aşırı üretim olduğu saptandı ustalar tarafından ve bu temelde gerçekleşen krizler girdabına sokuldu yaşamlar. Sonuç, kişinin kendine yabancılaşmasıydı. Yaşamak için işgücünü satma zorunluluğu ve “ücretli kölelik”, bireyi, potansiyelleri doğrultusunda kendini gerçekleştirmekten uzaklaştırıp, günün kriterlerine ayak uydurmaya zorladı. “Tembellik hakkı” yitirildi, uykular azaldı, sinirler gerildi gündelik yaşamda. Koşar adım geçilen meydanlarda, 8 saatlik işgünü için hayatını vermiş olanların kan izleri görülmedi bile. Yabancı bir dil, o dilde şiir okumanın tadına varabilmekte değil, daha “iyi” bir iş bulabilmekte; bilgisayar teknolojisi, çalışma saatlerinin azaltılması ve mekanik işlerin otomasyonunda değil, kitlelerin denetiminde; robotlar, çöp toplanması gibi, insanların artık uzak durması gereken alanlarda değil, savaş yöntemlerinin çeşitlendirilmesinde kullanıldı. Rahatlıkla uzatılabilir bu örnekler. Sonuç olarak kullanım-değerinin önüne değişim-değeri geçti ve hemen her şeyin özü, “serbest pazar”a kurban edildi. İşte tüm bunlara karşı bilimsel bir mücadele yürütme isteği, tutkularımla birleşti; araştırmak ve yazmak istiyordum, ki nihayetinde gitmeye karar verdim.

Peki nereye? Şimdikinden çok daha fazla serbest zaman bulabileceğim; doğayla iç içe yaşayıp, yollarda takılıp kalmayacağım; sakince düşünüp, “doğa bilimleri ve yöntem” üzerine güçlü bir şekilde yazabileceğim bir yere: memleketime, Pertek’e. “Yadsımanın yadsınması”dır bu. Lise mezunu olarak bıraktığım odama geri dönüyorum, yıllar önceki irademe, bilinçli eylem katarak. Belki aynı yasa aracılığıyla, İstanbul da bir gün tekrar ağırlar beni. Ne “Into the Wild” filmindeki delikanlıyım ne de sonu intiharla biten Martin Eden. Hele Sonya’yı bulup da yeniden ayağa kalkan Raskolnikov hiç değil. Bir münzevi de olmayacağım kuşkusuz. Yaşamın ve onu değiştirme mücadelesinin içinde yer alan Ernst olarak yeniden görmek isterim Boğaz’ı. Belki bir panelde, belki bir vapur sohbetinde buluşuruz dostlarla. Eski günleri yâd ederiz elbette; ama gün ve gelecek kuşkusuz daha önemlidir seyir defterimizde.

Sen, sevgili okuyucu! Bil ki, bu döngüden çıkılması tarihsel bir zorunluluktur. Özümüz ve sözümüz bir, sözlerimiz tarihsel gerçeklerle ve olgularla doludur. Üretici güçlerin ve doğa bilimlerinin gelişmişlik seviyesi, daha yüz yılı aşkın bir zaman öncesinde, hem felsefeye son vermiş hem de 'herkesten yeteneğine göre, herkese gereksinmesine göre' toplumunun zeminini hazırlamıştı. O toplumdur ki, seni, unutmaya yüz tuttuğun insancıllığınla tekrar buluşturacak; içerisinde takılı kaldığın ağlardan çekip alacaktır. Ben yola çıkıyorum, seni de bu büyük yürüyüşte görmek isterim.

Yeryüzü, insanlık ve kendim için; giderim, gitmeliyim…

Kültür, sanat ve CIA - Serdar Türkmen

2011-11-17T22:29:00.002+02:00

SOĞUK SAVAŞ YILLARINDA KÜLTÜR SANAT ve CIA

İkinci Emperyalistler Arası Paylaşım Savaşı'ndan Sovyetler Birliği'nin çöktüğü yıllara kadar süren ve hala da izlerine sıklıkla rastladığımız soğuk savaş yıllarının kültür ve sanat üzerinde de önemli etkileri oldu. Kültür-sanat alanının, siyasi propagandanın en etkili üretimini barındırabileceğini Emperyalist blok da Komünist Blok da biliyordu ve bu alana dair özel stratejiler geliştirdiler.

Bu yazının konusu, CIA'nın bu dönemde kültür-sanat alanına müdahalesi. Bu konunun bugünün sanatına daha 'ayık' bakılabilmesi için incelenmesi önemli görünüyor. Şimdilik bir dizi nacizane soru-cevap.

ABD neden kültür-sanat ortamına etkimek neden önemliydi?

Soğuk savaşın en önemli ayaklarından biri kültür-sanat propagandası idi. Sovyetler devrimin ilk yıllarından beri kültür-sanat propagandasının gücüyle Avrupalı ve hatta Amerikalı yazarları, sanat insanlarını etkisi altına almıştı.

Kültür-sanat propagandasının, aynı zamanda ideolojik bir propaganda olduğunu ve aynı zamanda soğuk savaşın gereklerinin başında geldiğini anlayan ABD, savaşın bu kısmına da asılmaya başladı.

ABD’nin bu kültür propagandası programını hangi güç yönlendiriyordu?

Asıl olarak CIA merkezdeydi. Doğrudan CIA’dan maaşlı ajanlar ‘Kültürel Özgürlük Kongresi’ adı verilen bir birlik kurdular. Birlik, CIA tarafından, paravan vakıf (Ford Vakfı, Rockfeller Vakfı, Rothschild Vakfı gibi 170 tane örgüt) ve kurumlar aracılığıyla finanse ediliyordu. CIA, bu birlikteliğe (kongreye) ve ilgili projelere 10 milyonlarca dolar pompaladı.

Kültürel Özgürlük Kongresi’nin işlevi neydi?

Kültürel Özgürlük Kongresi (KÖK), ABD’nin soğuk savaş dönemindeki kültürel propaganda programının planlayıcısı ve uygulayıcısıydı.

Doruğa ulaştığında

35 ülkede bürosu vardı
20’nin üzerinde saygın dergi yayımlıyor
Resim sergileri açıyor
Haber ve film servisi var
Konserler düzenliyor
Ödüller dağıtıyor
Ünlü kişilerin katıldığı uluslar arası toplantılar düzenliyordu

ABD, ideolojik ve kültürel propagandasının temel taşlarından birini, ‘Stalin ve Hitler’in diktatör olduğu ve totaliter rejimlere karşı ‘özgürlük’ün savunulması gerektiği’ oluşturuyordu. Bu özgürlük elbette liberal bir özgürlüktü ve nesnel bakılmaya kalkışıldığında aslında, insanın insanı sömürebilme özgürlüğünden başka bir şey değildi.

Kongrede kimler vardı?

Saunders’in iddiasına göre, Avrupa’da KÖK ile bilerek ya da bilmeyerek, isteyerek ya da istemeyerek temas etmeyen pek az sanatçı, bilim insanı var. En berbatı ise herhalde 'bilmiyormuş gibi yapanlar' olsa gerek.

Kongre, ifade edilmeyen bir konsorsiyumu temsil ediyordu. Bu anti-stalinist bir zemindi. CIA’nın 'Komünist Olmayan Solu destekleme' taktiğinin kontenjanından bir sürü inancını yitirmiş komünist, özellikle de bazı Troçkistler bu oluşumun içindeydi.

Bu aydınların bu alana savrulmalarının maddi ya da psikolojik boyutları olduğu gibi elbette ideolojik bir boyutu –ya da kılıfı mı?- da vardı.

Moskova Duruşmaları, Hitler-Stalin anlaşması, Sovyetler’in pek çoğunun ana vatanı olan Polonya’yı işgali ve son olarak İsrail’e karşı tavrı, geçmişin Sovyet yanlısı yazar ve sanatçılarının “keskin birer anti-komünist” olmasında rol oynamıştı.

Bu kongrenin (KÖK) örgütleyicileri:

Nabokov (Kompozitör)
Josselson (Soyut Dışavurumcu Ressam)
Hemingway (Yazar)
Andre Malraux (Yazar)
Melvin Lasky (Yazar)
Sidney Hook (Felsefeci)
Frank Wisner

CIA hangi kültür-sanat ürünlerine müdahale etti?

CIA’nın kültürel propaganda programındaki esneklik, eylemde iki yol sunuyordu. Birinci yol, kültürel propaganda içerikli kültür-sanat ürünlerinin yaratılması, ikincisi de ‘ideolojik olarak paralel’ ürünlerin desteklenmesi.

Kongre her ikisine de el attı.

Sovyet rejimini yerden yere vuran kitaplar yazdırdılar ve basıp, dağıttılar (Başarısızlığa uğrayan tanrı, Winter in Moscow gibi)

Çaktırmadan ABD propagandası yapacak dergiler çıkardılar ve Anti-stalinist zeminde buluşabileceği her türlü dergiyi finanse ettiler ve yayınlara gerek ajan-editörlerle gerekse ‘öneri’lerle yön verdiler (Partisan Review, Encounter gibi)

‘Hollywood’dan komünizmin kökünü kazımak için’ film şirketlerine ajanlar soktular ve filmlerde dezenformasyonlar yaratma, dublajlarda replikleri değiştirmeler yaptılar

Gerçekçi olmayışı, ‘bireysel özgürlük’ ile uyuşması ve seçkinleri etrafta toplayabilir olması sebebiyle Soyut Dışavurumculuğu ‘resmi sanat’ haline getirdiler

Kültür-Sanat birliklerinin iç işlerine müdahale ettikleri de oldu (PEN’in seçimlerine müdahale ettiler)

Kendi aleyhinde yazan dergileri bitirmeye çalışmak (Ramparts, CIA’nın sanat sponsorluğunu ortaya çıkarınca, maddi ve manevi bir sürü şantaj ve komplo ile dergi bitirilmeye çalışıldı.

Elbette CIA sadece kültür-sanat alanıyla sınırlı bir ‘müdahale’ peşinde değildi. Hatta şu rahatça söylenebilir ki, ideoloji ile ilişkisini çıkarırsak sanatın ve kültürün CIA’yı cezp edecek herhangi bir yönü kalmaz.

CIA’nın siyasi komploları derken?

Aşağıdaki derlemenin kaynağı: Kasım CİNDEMİR - Hürriyet, 21/06/2007

-İtalya, 1948 - Komünist Parti seçimleri kazanacak. CIA devreye girdi. Oylar için para verildi, yayınla propaganda yapıldı, örgütlere sızıldı, tehdit ve baskı uygulandı. Komünistler seçimi kaybetti.

-İran, 1953 - İran Başbakanı Muhammed Musaddık petrolü millileştirmek istiyor. Bu durum Batılı petrol şirketlerini kaygılandırdı. CIA, askeri darbe ile Musaddık'ın devrilmesini sağladı. Şah rejimi kuruldu. Şah'ın gizli polisi SAVAK'ın Gestapo'dan farksız olduğu çok kısa bir sürede ortaya çıktı.

-Guatemala, 1954 - Seçimle işbaşına gelen Jacobo Arbenz askeri darbeyle gitti. Arbenz, Amerikan "United Fruit" Şirketi'ni millileştirme tehdidinde bulunmuştu. Ülkede sağcı dikta rejimleri birbirini izledi. 100 bin insan bu rejimlerin kurbanı oldu. –

-Laos, 1957 - CIA, solcu Pathet Lao'ya karşı neredeyse 20 yıl boyunca ve sık sık darbelerin düzenleticisi oldu.

-Haiti, 1959 - CIA destekli "Papa Doc" Duvalier ülkenin diktatörü oldu. Duvalier, dehşet veren "Tonton Makut" adlı bir polis gücü yarattı. Bu polis gücü 100 bin kişiyi katletti.

-Dominik Cumhuriyeti, 1961 - CIA, iktidarını desteklediği Rafael Trujillo'yu bir suikast sonucu saf dışı bıraktı. Diktatör Trujillo o kadar güçlenmişti ki ülke ekonomisinin yüzde 60'ına hükmediyordu. Trujillo'nun çıkarları ABD şirketlerinin çıkarları ile çelişmeye başlamıştı.

-Ekvador, 1961 - CIA destekli askeri güçler seçimle işbaşına gelen Başkan Jose Velasco'yu istifaya zorladı.

-Kongo, 1961 - Seçimle göreve gelen Patrice Lumumba CIA tarafından öldürüldü. Ülke dört yıl siyasi çalkantıyla sarsıldı.

-Dominik Cumhuriyeti, 1963 - Seçimle gelen Devlet Başkanı Juan Mosch devrildi. CIA askeri bir yönetim kurdurdu.

-Ekvador, 1963 - CIA destekli askeri darbe. Başkan Arosemana devrildi.

-Brezilya, 1964 - Seçimle gelen Joaoa Goulart Hükümeti askeri darbeyle gitti. CIA darbecileri destekledi.

-Endonezya, 1965 - Seçimle gelen Sukarno askeri darbeyle gitti. CIA yıllardır bunun için çalışıyordu. Yerine gelen General Suharto en az 500 bin kişiyi katletti.

-Yunanistan, 1967 - Seçimlerden iki gün önce CIA destekli askeri darbe gerçekleşti. "Albaylar Cuntası" altı yıl ve Türkiye'nin Kıbrıs Barış Harekatı ile devrildi.

-Vietnam, 1967 - "Operation Phoenix" ile Güney Vietnam köylüleri arasındaki "Viet Kong" mensupları ve sempatizanları arandı. Bu operasyon 20 bin kişinin ölümüyle sonuçlandı.

-Uruguay, 1969 - "CIA işkencecisi" olarak bilinen Dan Mitrione ile işkence yaşamın "rutin" bir uygulaması haline geldi.

-Kamboçya, 1970 - CIA, Prens Sihanuk'u devirdi.

-Bolivya, 1971 - CIA kurgulu askeri darbe. Solcu başkan Juan Torres devrildi.

-Şili, 1973 - CIA destekli askeri darbe Şili'yi tam bir karanlığa gömdü. Seçimle işbaşına gelen Sosyalist Başkan Salvador Allende öldürüldü ve yerini General Augusto Pinochet aldı. Şili toplumu hala bu yıllarca süren ve binlerce kişinin yok olduğu kanlı ve acılı dönemin yaralarını tam sarabilmiş değil.

-Avustralya, 1975 - Sol eğilimli Başbakan Edward Whitham'ın devrilmesinde CIA parmağı vardı. CIA, İngiltere Kraliçesi'nin atadığı Vali John Kerr'i kullanarak bu değişimi gerçekleştirdi.

İran Şahı'nın 1979'da devrileceğini göremeyen CIA, 80'li yıllarda Orta Amerika'da özellikle El Salvador ve Nikaragua'da rejim değişiklikleri için çalıştı. Skandallar patlak verdi. 1989'da ve "Baba Bush" döneminde Panama işgal edildi ve yıllarca CIA'dan destek alan uyuşturucu kaçakçısı diktatör General Noriega yakalanarak ABD'ye getirildi.

Mersin,

31 Ekim 2011

http://www.halksanat.org/2011/11/soguk-savas-yillarinda-kultur-sanat-ve.html

"Paradox" Notlar - Halid Özkul

2011-08-18T19:37:00.001+03:00

XX. YÜZYILDAN GÜNÜMÜZE “ÇAĞDAŞ (MODERN)” TÜRK ASKERİ OLGUSU ÜZERİNE “PARADOX” NOTLAR

Çağdaş Türk askeri olgusu üzerine “paradox” düşüncelerimizi belirtmeye başlamadan önce belirli kavramları açıklamak gerekmektedir. Bunun nedeni Batı tarafından bize dayatılan “Kürt Sorunu (Affair)” nedeni ile “Türk Meselesi (Problem)”ni hala halledemediğimiz için bir türlü bilimsel görüş açınımlarında görüş birliği sağlayamamış olmamızdır. Bunun kaynak nedenlerinden biri de 265 bin kelimelik “Eski Türkçe”nin 97500 kelimeye indirilip “Öz Türkçe” kavramı yaratma komedisidir; maalesef bununla “inkılâp”çılık adına övünmemizdir. Daha başlıktan başladım, bu yazıda Aristotales formel “mantık”sallığına dayalı idealist “paralel” görüşler değil (bir başka anlatımla çağdaş/ modern değil, diyalektik değil) çağcıl bilimin polyalektik paradoxal, “aşma” amaçlı devrimci (inkılâpçı) düşünceleri tezlenecektir. Çünkü asıl amacımız “paradigma” yaratma değil, bilimsel sürekliliği inkişaf ettirmektir. Çünkü her paradigma sonuçta enigma haline getirilir, bu ideolojinin kültleşme, dogmalaşma süreci olarak ütopiktir, bilim dışıdır…

Diğer taraftan günümüz ufkundan Kemal Atatürk’ün siyasal ufki konumu ile XX. Yüzyıldan itibaren oluşan çağdaş Türk Askeri olgusunun gelişimi birbirini bütünlemektedir. Bu Türkiye’nin iktisadi-siyasi-tarihsel-toplumsal nesnel gerçekliğidir. Kavramlarda görüş birliği sağlamadan yola çıkmak ve hedefe varmak imkânsızdır. Çünkü 7,62 çaplı namludan 7,68 çaplı mermi ile atış yapamazsınız!

“İhtilal” mi “devrim”dir; yoksa “inkılâp” mı? Türkiye’de daha bu bile karıştırılmaktadır. Hal böyle iken kalkıp daha Türkçeyi öğrenememiş millete Kürtçe öğretmek için mabadını yırtanlar var! “İhtilal” başka bir olgu; “inkılap”(devrim) başka bir olgudur. Tıpkı “coup d’etat” ile “putch” gibi ikisi de “darbe”dir ama olguları farklıdır ve maalesef 475 bin kelimelik Almancanın dışında Türkçe karşılığı yoktur. Bunu kavradığımız zaman 1908’in Türkiye Milli Demokratik Devriminin başlangıcı olduğu konusunda daha gerçekçi olacağımız kanaatindeyim. Oysa ki İttihat Terakki Cemiyeti (sonradan “fırka”-ki “parti” ile karıştırılmaktadır- olacaktır) ve onun mason localarına kayıtlı kadroları önderliğinde 1908 komitacı “isyan(başkaldırı)”larıyla başladı öyle sürdü ve Hürriyet (Liberation- yani Serbestilik/Özgürlük/Freedom değil) ilanı sonrasında da “ıslahat”(re-form) hareketleri de başarılı olamadı- sadece bir padişah gitti, bir başkası geldi! Rafa kaldırılan I. Meşrutiyet’in II. Meşrutiyet olarak geri dönmesi oldu. Ama asıl Milli Demokratik Devrim özgün “inkılâpçı/devrimci” düşünceleri olan Gazi Mustafa Kemal Paşa’nın önderliğinde fiilen 23 Nisan 1920’de TBMM açılması ile başladı, 29 Ekim 1923’de “Cumhuriyet”in ilanı ile perçinlendi ve onun yanlış teşhislerle sinsice suikasta uğrayıp Dolmabahçe’ye çekilmesine kadar sürdü. Ne ki “devrimin nasıl sürekliliği sağlanacağı” konusunu resmi tarihte olmayan “vasiyeti” ile belirtmiştir. Bizzat İsmet İnönü’nün “Atatürk inkılâpçıydı biz (İttihatçı şebekeyi kast ediyor) ise ıslahatçı” demesinin ardındaki gerçek budur. Tarihi böylece tahrif ederek 1908 hareketine hak etmediği bir payeyi verenler aslında reel-politik hesaplarla askerleri kendi taraflarına çekmek isteyen küçük burjuva jakoben aydınların tarihsel yanılsatmasıydı. Bu “tuzak” emperyalist çevrelerce görüldü ve kullanıldı. Çünkü ordu tuzağa düşürüldüğünde içindeki Kemalist Devrimci Geleneğe sadık genç subaylar ve önderleri temizlenebilecekti. Ne ki öyle de oldu. Bütün askeri darbelerde bir yandan ordu kullanılırken, diğer taraftan sessiz (bazen kanlı) temizlikler sürdürüldü. Günümüzde bu en üst seviyede icra edilmektedir…

Kemal Atatürk’ün ünlü sofra toplantılarından 04 Haziran 1933 tarihinde yapılan “güvendiği ve yakınından hiç uzaklaştırmadığı birkaç şahsiyetten biri olan Prof. Afet İnan tarafından aktarılan Atatürk’ün tespiti: “1) İnkılâp mevcut müesseseleri zorla değiştirmek demektir.2) Türk milletini son asırlarda geri bırakmış olan müesseseleri yıkarak yerlerine, milletin en yüksek medeni icaplara göre ilerlemesini temin edecek yeni müesseseleri koymuş olmaktır” şeklindeydi, bilimsel olarak da doğru tanımlamaydı. Yani Mustafa Kemal’in ön gördüğü Lenin’in uyguladığı “İhtilal” hareketi değildi, çünkü o olgunun özgül nesnel gerçekliği bambaşkadır. Tamamen Atatürk’ün nev-i şahsına münhasır-suigeneris olan bu inkılâplar (özellikle “Harf Devrimi” ki Laikleşmenin temelidir, Kadınlara oy hakkı tanınması gb.) Jakoben Radikal/köktenciliğine karşın kentsoylu halkın büyük desteğini sağlamıştı. Sadece gerici-feodal unsurlar var güçleri ile direndiler, karşı-koydular…

24 Nisan 1920’de San Remo Konferansı’nda kararlaştırılan Sevr Barış Anlaşması “tasarısı” (bu kelime “kürdofil çevrelerce malum dezenformasyon icabı tahrif edilmektedir. Diplomaside her imzalanmayan belge hukuki olarak doğru biçimde “tasarı” olarak adlandırılır. Çünkü fiilen imzalanmamıştır!) 11 Mayıs 1920’de Osmanlı hükümetine verilmiş ve 10 Ağustos1920’de Osmanlı murahhasları tarafından imzalanmıştır. 113 sayfalık anlaşma bir önsöz ve 433 maddeden oluşmaktaydı. Emperyalist ülkelerce Anadolu’nun fiilen parçalanarak işgalinin kabulleniş belgesiydi…

Bu noktadan Gazi Mustafa Kemal Paşa’nın anti-emperyalist duruşu Anadolu’nun tarihsel ve toplumsal nedenlerinden dolayı Lenin’in ünlü kitabında açıkladığı “emperyalizm, kapitalizmin en üst aşaması” tanımlamasına denk düşmemekteydi. Onun önündeki sorun “Reddi-İlhak” temelinden kaynaklanmış ve “İstiklal-i Tamlık”la bütünleşmişti. Sanayinin ve ürünü olan proletaryanın olmadığı bir ülkede sınıflar mücadelesinin tanımlanması kendi özgüllüğüne bağlıydı. Ne ki bu duruş sonradan III. Enternasyonal’in Komüntern’i tarafından bütün sömürge ülkelere “örnek” olarak tavsiye edilecekti. Bu açınımdan Kemal Atatürk kendini “misak-i milli”ci sebeplerden dolayı sonuç olarak “millici” kabul etmekteydi. Pan-İslamizme olduğu kadar Pan-Türkçülüğe de karşı çıkması onun hedeflediği Çoğulcu-Cumhuriyetçi anlayışından kaynaklanıyordu. Bu görüşünü benimsediği Fransız geleneğinin temsilcilerinden olan E.Renan’ın “millet/ulus” tarifinde “ırkçı” esasları reddeden görüşlerinden etkilendiği içindir. Ama 1930–1945 yılları arası Arthur de Gobieau’nun “millet”i “kan” ve “ırka” dayandıran görüşlerinin Nazi propagandasına paralel olarak komitacı-İttihatçı derin devletçi klik tarafından ülkede yaygınlaştırılmaya çalışmasına 1945 sonrası anti-komünizm propagandası eklenince 1947’de Atatürk’ün “millici”liği resmen “milliyetçi” ok halinde pekiştirildi. Kore, NATO derken “milliyetçi”lik ABD’nin yılmaz bekçisi olarak görevini ifa etmeye başladı…

Bu noktadan Türk Askeri Olgusuna dönersek, 1699 Karlofça Anlaşması sonucu artık parçalanma dönemine giren Osmanlı İmparatorluğu doğal olarak çıkış noktaları ararken Islahatçı-Tanzimatçı-Meşrutiyetçi konaklardan geçti. Yeniçeri ordusu adeta bir kırım ile lağvedildi. Siyasi yapılanmaya ayak uydurulmaya çalışıldı. Ama iktisadi temeli olmayan bütün bu hareketler geriye gidişatı durduramadı. Aydınlatmacı fikirler doğal olarak modernleşmeye ilk açılan kapı olan Osmanlı Ordusu içindeki subayların ve iktisadi olarak gelişmiş kentlerdeki aydınların arasında yayıldı. Özellikle Avrupa’da eğitim alanlar yeni inkılâpçı fikirleri ülkeye taşıdılar. Ama bunlar ihtilalci değildi. Örneğin Namık Kemal gibi mali durumları sıkıştığı zaman padişahtan yardım talebinde bulunuyorlardı. Onun için “Jön Türk” hareketi kitle tarafından değil belli bir orta sınıf sivil aydın tarafından desteklendi- destekçi yabancılar içinde Marx ve Engels’te sayılabilir… Ama “İttihat ve Terakki Cemiyeti” örgütlenmesi askeriyeyi kucaklayan bir örgütlenmeydi. Sivil İhtilalci ve Asker İnkılâpçı nüveleri içinde barındırıyordu. Ama hepsini tasfiye eden sivil-asker “komitacı-darbeci” isyancılar oldu, çünkü Saray’a (o günkü derin-devlete) göbek bağı kurmuşlardı…

İstiklal Savaşı içinde bir bakıma iç çatışmalar da sürdürüldü ki uzak gelecekteki yenilgilerin sebeplerinin kaynağı burasıdır. İlk önce bu üç militan güç ittifak yaptı. Ama ardından Kuvva-ı Millicilerin oluşturduğu çetelerdeki sivil (işçi-köylü ve aydın) komünist İhtilalciler tasfiye edildi. Sonra Komitacılar (ki İttihatçı Enverciler kanadı) ile İnkılapçıların kavgası başladı. Görünüşte 1929 İzmir Suikastı davası ile sonuçlandırıldı. Ama komitacıların pes etmediği, başka başka yollarla mücadeleye devam ettiği açık ve seçik. Sonunda “Yalnız Adam” (Talat Turhan’ın deyimi) Atatürk vefat edince bu unsurun şefi İnönü (Başvekil Bayar) iktidara oturdu. Bayar, sonradan Adalet Partililere, “biz (DPyi kastediyor) CHP’nin B Takımıydık” diyecekti. İşte Türkiye’ye özgün olan bu üç grubun Türk Askeri olgusu içinde güçlerini bilmeden, bunların iktisadi-siyasi-tarihsel-toplumsal çözümlemelerini yapmadan ne geçmişin doğru analizini ne de geleceğin programını asla yapamayız…

Bu kavga sırası ile 27 Mayıs 1960, 12 Mart 1971, 12 Eylül 1980, 28 Şubat 1997’deki askeri balanslı darbelerin veya komplo-muhtıraların içinde de gizlidir. Bu ABD çıkarlarını savunan darbelerde sivil halk arasından hep darbeyi yiyenler olan devrimci, aktif, militan, yurtsever, yiğit unsurlar tarafından haklı olarak orduya karşı muhalefeti güçlendirmiştir. Devrimci kıyımlarından dolayı Ordu adına hiç kimsenin “halktan özür dileme”ye yanaşmaması da sonradan orduya karşı kullanılan emperyalist psikolojik savaşı kolaylaştıran bir başka etkendir. Hâlbuki bütün Latin Amerika ülkelerinde Simon Bolivar geleneğine sahip çıkan ordular bu ABD tuzağından dolayı kendi halklarından özür dilemiştir. Çünkü dilemek zorundaydılar! 1990 yılında SSCB ve Halk Cumhuriyetleri Bloğunun yıkılması ve NATO-kontra terörü güdümlü kukla ayrılıkçı PKK terörünün asimetrik yoğunluktaki çatışmaları içinde TSK’nın özellikle kurmay sınıfı içinde nesnel gerçekler görülmeye başlanmış; ABD dayatması dışında, bağımsız bilgi birikimine aydın olarak yoğun olarak başvurulması sonucu oluşan şok ile beyinlerdeki uyuşturulmuş bellek ciplerinin devreye girmesi sonucu Kemalist Devrimci Gelenek anımsanmaya başlanmıştır. Sarkaç ters çalışmıştır! Yani, 1961-62’den bu yana Ordudaki Devrimci Kemalist geleneği sürdürmekte inat eden Genç Subaylar, sivil devrimci ve ihtilalci güçlerle ittifak sonucu, 50 yıldır kırıldıklarından dolayı bugün bu geleneği sürdürenlerin olup olmadığını ancak tarih gösterecektir! Diğer taraftan ABD ordusu ve istihbarat güçlerinin 1952’den 1992’ye yapmış olduğu bilgi depolama ve tanımlama think-tanklarının işbirlikçi yerli liberal ve muhafazakâr gerici unsurlarla yapmış olduğu çalışmalar sonucu kıyasıya komplolar uygulanarak TSK kurmayı gafil avlanmıştır…

Sonuç olarak devrimci askerler, devrimci sivillerle ve onların siyasal irade ve programları ile ittifak yapmadığı sürece, sivillere de devrimci disiplinin zorunlu bir araç olduğunu öğretmedikçe –ki sivillerde ‘kitap okumama’ liberalliğinden vazgeçmedikçe-; Türkiye halkının, başta ABD-AB-İzrael olmak üzere emperyalist-zionun tezgâhı neo-mandater faşist işbirlikçilerden kurtulup, Kemalist Devrimi aşmak için akıl-bilimle güdülen Çağcıl(contemporary) Sosyal Devrimler sürekliliğinde XXI. Yüzyılın derinliklerine doğru yürümelerine imkân yoktur…

Halid Özkul

15 Ağustos 2011

Yol, âşk ve sevgi - Murat Naroğlu

2011-07-21T22:54:00.000+03:00

Yol, âşk ve sevgi

İnsan, sahip olduğu bilinç ve beyin yapısı, psikolojik özellikleri ile son derece ilgi çekici bir canlıdır. İçerisinde bulunduğu maddi dünyadan başlayarak yaşadıkları, karşılaştıkları, okudukları ve tartıştıkları aracılığıyla, birbirine karşıt gibi görünen noktalara bile adım atabilir. Kendisi, üzerinde çok düşünmese de, aslında sürekli bir değişimin içerisindedir ve etkisine maruz kaldığı faktörler, birbiriyle ilişkili ve çok çeşitlidir. Tüm bunlarla aslında her birimiz birer yol inşa ederiz hayatımızda. Büyük çoğunluk için bu süreç kendiliğinden yaşanır; ki bir sorundur bu, çünkü bilinçli müdahale eksiktir böyle yollarda ve tabi böyle âşklarda.

Yol, âşk ve sevgi dedik, başlığımızı böyle paylaştık. İnsanın, bir yürek taşıdıkça her an karşı karşıya kalabileceği duyguların en heyecan verici olanlarından biridir sözü edilen. Hâl böyleyken, mevcut toplumdaki birey, yaşadığı, daha doğrusu büyük oranda yaşamak mecburiyetinde olduğu hayat biçimini sorgulayıp kavrama çabasında değildir. Bu sağlıksız zemin üzerinde vuku bulduğu söylenen âşklar da ne yazık ki kalıplar ve kanıksanmış yargılar üzerinde temellenmektedir. Yukarıda, bilinçli müdahalenin eksikliğinden kastedilen ana fikir budur. Henüz kendi yalnızlığı ve karakteri, potansiyeli, hayat koşullarına ilişkin belirli bir dünya görüşü, düşünce ve hareket bütünlüğü oluştur(a)mamış veya oluşturma çabasına girmemiş kişi, âşk gibi tehlikeli sulara dalmaktadır. Sonrası ister klişeleşmiş (u)mutsuzluk tabloları, ister aile/evlilik gibi kavramlarla süslenmiş sahte/aldatıcı mutluluk tasvirleri olsun, aslolan bireyin ölümüdür. Kendi bireyselliğini oluşturup da yalnızlığıyla yüzleşememiş, toplumsallık içerisinde karakterini konumlandıramamış kahramanımız, bir yerlere bağlanma güdüsüyle hareket ettiği an, sürüleşir. Hayat, bu tip örneklerle doludur; futbol fanatizmi, örgütlere körü körüne bağlılık, güç tapınmacılığı, çoğunluğu takip etme, vb. En nihayetinde ise, yazımıza konu olan âşk ve sevgide rastlıyoruz böylesi bir soruna. Hayat yoluna akıl ve bilginin öncülüğünde, irade koyulmazsa, o yolun en göz alıcı duraklarından olan âşk, hem değerini yitiriyor hem de âşığı yok ediyor. Şimdi, yarayı biraz daha açalım.

Âşka bir tanım aramanın beyhude bir çaba olduğunu düşünenlerdenim¹, sevgiye dair de aynı şeyleri söyleyebilirim. İkisinin bir arada olabileceği ilişkilerin varlığı, sanırım herkes için daha arzulanır durumdadır. Bir benzetme yapmayı deneyerek, âşkın zekâ ve yaratıcı tutku; sevginin ise emek ve disiplinle beslenen bir bilimsel çalışma olduğunu kabul edeceğim. Takdir edersiniz ki, hakiki bilim tarihinin sizi anması için emek ve zekânın birbirini kuvvetlendirici bağına ihtiyacınız vardır. Sürüleşmiş bireylerimiz ise, aşağıda açıklayacağımız gibi ne gerçek âşıktırlar ne de sevgi sahibidirler; benzetmemize dönersek onlar ne zeki ve yaratıcıdırlar ne de bilim için emek verirler.

21. yüzyılın ilk on yılını geride bırakmış kapitalist bir sosyo-ekonomik formasyonda yaşıyoruz, yaşamaya çalışıyoruz. Büyük çoğunluğumuz ücretli köleler olarak, hayatta kalmak için işgücünü satmaktan başka seçeneğe sahip değil. Dört bir yanımız haksızlık, emek sömürüsü, hukuksuzluk, yalan, ikiyüzlülük, savaşlarla çevrili. İçten bir gülümsemeye hasret yüzlerimize korku ve kaygılar egemen, güveni ve dostluğu yitirmiş durumdayız. Kendimize, topluma ve doğaya yabancılaşmış, bunun farkında bile olmadan yürüyoruz; omuzlar çökük, gözler solgun. Bu büyük tablonun içerisinde, birileri âşk iddiasında bulunuyorlar. W. Reich gibi “Dinle Küçük Adam” demeliyiz yeniden. Tutku ve yürek çarpıntısı sanılan o masalsı anlatımlar, bugünün bireyinde, bir yokluğu doldurma ve bağımlılık hâlini almıştır. Hangi dala konacağını bilemeyen bir kuş misali, ayakların altındaki boşluktan korkulmakta, kendi kanatlarına ve bünyesine güvenip uçabilmek hiç düşünülmemektedir. Yanında ıslık çalacak birilerinin varlığını biliyor olmanın rahatlığıdır insanları çeken. Yalnızlık ve sıkılganlık ihtimali, bağları kuvvetlendirmekte, üstelik bir de evliliğe yol açmaktadır. Bir süre sonra, ikili ev hayatına renk katmak düşüncesi, çocuk sahibi olma fikrini uygulamaya büründürür. Her şey olağandır mevcut algılara göre, okul-iş-aile herkes için tek doğru çözüm olarak sunulur. Sınıflı toplumun üzerine bir de kadın oluşuyla eziyet çeken, yetmezmiş gibi çalışma hayatından soyutlanmış kadın için, annelik kurtarıcı olur. Çocuk, kimi durumlarda babayı da kapsayacak şekilde, ailenin isteklerinin rotasına girer ve özellikle anne, tüm benliğini bu sevgiye bırakır. Bir kez daha düşünelim, zemini böylesine sığ ve korkunç süreçlerde tutkuyu veya coşkunluğu görebilen var mı? Yoksa Raif bey, “Yüzbaşının Kızı” sadece romanlarda mı kaldı?

Bir kolumuzu yitirdik, devam ediyoruz yürümeye; elimizde hiç olmazsa sevginin kaldığını düşünerek. Garip bir taşkala içinde koştururken üzerinde durup düşünmediğimiz nice kelimeden, cümleden biridir “Seni Seviyorum” demek. Şıklık ve karmaşa, böylesi kolay anlaşılır gibi görünen sadeliklerin arkasında olmalıdır aslında. Bunları anlamak ve “yapmak, en iyi söyleme tarzıdır”² diyebilmek için güçlü, bireyselleşebilmiş bireyler gerekir. Tersi durumda yargılara varmak kolaylaşır, zamana dayanıklı yapılar inşa edilemez olur. Mevcut ilişkilere egemen olan genellikle böylesi bir özelliktir. Kendini tanımak ve aşmaktan uzak karakterler, iç dünyalarında mutsuz, huzursuzdurlar. Bu durum, emek verip sevgi örmelerine engel olmaktadır. Tahammülsüzlük ve güven sorunu yaşanır, suçlamalar artar, engeller aşılamaz, yapay bunalımlar oluşur. Ayrılıklar yıkıcılaşır ve yaşamın tüm güzelliklerini algılama yeteneğini yitirmiş zihinlere, her şey, içinden çıkılması imkânsız bir bataklığın parçası olarak görünür. Sevgi, birbirini anlamak ve karşılıklı katkı koymaktır; oysa potansiyelleri doğrultusunda “yüce-kendim”i geliştirmek kaygısı gütmeyenler, taş üstüne taş koyamaz hâldedirler ve sohbetler bayağılaşır. Kendini sürekli yenilemek ve dönüştürmek için gerekli heyecan bilim, sanat, teknikte aranmaz da birbirini yineleyen sürprizler, hediyeler beklenilir. Gündelik yaşamı paylaşmaktan birlikte üretmek ve hayatı dönüştürmek değil de alışverişlerde, kafe buluşmalarında, gece eğlencelerinde vakit geçirmek anlaşılır. Bugün, vazgeçmeyi bilen, kıskançlığı en azından kişisel zayıflıkların giderilmesi anlamında aşan sevdalılarımız çok düşük sayıdadır. Bitişlere olgunlukla yaklaşabilecek kadar zengin dünyaları olanlarımız ne kadar da azdır. Bir kez daha düşünelim; zemini böylesine sığ ve korkunç süreçlerde sevgiyi veya emeği görebilen var mı? Yoksa Kuyucaklı Yusuf, Lopuhov sadece romanlarda mı kaldı?

Âşk ve sevgi, bizden uzaklaşır; açık denizlere, okyanuslara doğru son sürat yol alırken her birimize, gerçekleri söyleyip düşüncelerimizi sarsacak bir Rahmetov gerekiyor. Hayatımız bir yol, sevda ise özel bir durak. Aslolan onu, yeni insanı yaratma mücadelesine bağlayabilmek. “Modern keşişler”, sözüm sizleredir; temel ilkeleri kuvvetli bir dünya görüşünün eylem kılavuzluğu ile yürümek, mücadele etmek, başlı başına mutluluk içeriyor. Çoğunluk için bu sıkıcı, durağan gibi görünse de müthiş devinimler barındırıyor özünde. Ayrılsak bile duraktan veya hiç uğrayamasak, yüreğimiz yangın yeri olmaya devam etsin; varsın gitmesin sevgilinin hayali menzilimizden… Geleceği kuracak olan ellerimiz, elbet devrimin zafer şarkılarını yârimizle beraber dökecektir kâğıda...

¹: “Bence aşk, bir türlü uygun ölçülerde kıyafet bulamayacağımız bir beden gibidir, evrensel bir tanım, standart bir kıyafet dikme çabası beyhudedir.”

http://www.yilmazodabasi.com.tr/yazi-240-KAPiTALiZMiN-SARMALiNDA-AsK-EVLiLiK-VE-AiLE-MURAT-NAROgLU.html

²: José Martí

Murat Naroğlu

06/07/2011

Bilim ve Tarih - Sait Kaya

2011-07-12T20:09:00.002+03:00

BİLİM ve TARİH

Sait Kaya

Bilgi sahibi olmadan fikir sahibi olmanın ülkemizi nasıl siyasi çalkantıların içine yuvarladığını yadsıyabilir miyiz? Halk deyimi ile “at izinin it izine karıştığı” dönemlerde, zihinleri bulandırmak da bir o kadar kolay oluyor.

Türkiye’nin Cumhuriyet dönemindeki ekonomik ve sosyal gelişmesini çeşitli yönleriyle ele alan kitap ve makalelerin sayısı oldukça fazladır. Ne var ki, belki de 1960’larda başlayan planlama deneyiminin araştırmacıya sağladığı kolaylıklar nedeniyle, yeni çalışmaların önemli bir bölümü planlı dönemden sonrasını ele almakta, az sayıdaki araştırmada 1950’ye kadar inilmektedir. Daha öncesini ele alan yeni araştırmaların sayısı daha da azdır. Zaman içinde geriye gidildikçe, sistematik bilgi yetersizliği, birincil kaynakların zor bulunması ve işlenmemiş oluşu araştırmacıların önüne büyük güçlükler çıkarmakta; bu da, Cumhuriyet’in ilk dönemleriyle ilgili iktisadî tarih çalışmalarının kesintili ve spekülatif olmasına yol açabilmektedir. Ortada sağlıklı ve yeterince kapsamlı bilimsel çalışmalar olmayınca da, bu alan herkesin özgürce kalem oynatabildiği bir “serbest bölge”ye dönüşmektedir.

Esasen “Tarih” biliminin “talihsizliği” de budur. Sözgelimi “Kuantum Teorisi” veya “Elektromanyetik Alan Teorisi” hakkında dilediği gibi atıp tutan bir köşe yazarı görmek mümkün değilken, hemen hemen bütün köşe yazarları, televizyoncular ve politikacılar, tarihle ilgili hüküm vermekte kendilerini son derece özgür hissetmektedirler. Ayrıca hiçbir bilimsel temele dayanmayan, eksik ve çoğu zaman da gerçek dışı olan bu hükümlere dayanarak çeşitli yorumlar yapmakta ve güncel bazı sonuçlara varabilmektedirler. Sonra da çıkıp, “Bu benim yorumum, benim bakış açım, olayları böyle yorumluyorum, bu benim en doğal hakkım” gibi ifadeler eşliğinde sözde bir düşünce özgürlüğü söylemiyle kendilerini haklı çıkarmaya çalışmaktadırlar. Kısacası çoğu kez olduğu gibi Tarih bilimi, güncel ideolojik konumlanmaların savunma aracına dönüşmekte ve bu tür yorumcular kendilerini haklı çıkarmak için adeta tarihten delil toplamaya girişmektedirler. Bunun doğal bir sonucu olarak da işlerine gelen verileri öne çıkarmakta, işlerine gelmeyen verileri de gizlemekte ya da çarpıtmaktadırlar. Bu sağlıksız yaklaşımlar yüzünden, Mustafa Kemal’in de büyük bir isabetle söylediği, “Tarih yazmak, tarih yapmak kadar mühimdir. Yazan yapana sadık kalmazsa, değişmeyen hakikat, insanlığı şaşırtacak bir mahiyet alır” sözünde olduğu gibi, gizlenen ve çarpıtılan gerçekler, halkımızı yanıltıp şaşırtacak bir mahiyet alabilmektedir.

Oysa bilimsel bir alanda yorum yapabilmek için, önce o alanda somut ve kapsamlı bilimsel “bilgi”nin öncelikle üretilmiş ve biliniyor olması gerekmektedir. Ki bu durumda bile bir bilim adamı yorum yaparken sözgelimi bir heykeltıraş veya bir ressam kadar özgür değildir. Bilimsel yöntem bellidir. Bütün bunlardan habersiz ve üstelik bazıları akademik unvan sahibi bir yığın insan, isimlerinin arkasında “Ortadoğu Uzmanı”, “Terör Uzmanı”, “Strateji Uzmanı” v.b. iddialı sıfatlarla TV kanallarını ve gazete köşelerini paylaşmış durumdadır. Bu kişiler, çoğu zaman kendi söylediklerine kendileri de inanarak hararetli tartışmalara girişmekte ve geniş bir izleyici kitlesi de bu yapay tartışmalarda taraf olmaktadır. Örnek olarak belli bir kesim (bu yazı dizisinin de konusunu teşkil eden) Cumhuriyet’in ilk yıllarını ve devletçilik deneyimini adeta (ve çoğu zaman da yeterince bilmeden ve anlamadan) kutsallaştırmakta, diğer bir kesim de devletçiliği (yine bilmeden ve anlamadan) yerden yere vurmakta ve bu bahaneyle “kamu yararı”, “kamusal ekonomi” gibi kavramları çiğneyip geçerek birkaç bin büyük sermaye sahibinin çıkarlarını geniş halk kesimlerinin çıkarıymış gibi göstermeye çalışmaktadır. Oysa ne yürütülen bu yapay tartışmaların ne de bu tartışmalar eksenindeki taraflaşmaların “hayatta bir karşılığı” bulunmaktadır. Yani bütün bu faaliyetlerin sonucunda Dünya ve Türkiye gerçeğini doğru dürüst anlamak, yaşadığımız sorunları gerçekçi olarak teşhis edip çözümler üretmek mümkün olmamaktadır. Böylelikle yazılı ve görsel medyanın büyük bir bölümü, kamplaşmaya ve bilgi kirliliğine sebep olan “psikolojik harekât” enstrümanlarına dönüşmektedir.

Körü körüne bazı konulara taraftar olmak ya da karşı çıkmak, bizim gibi az okuyup çok konuşan toplumlarda sık karşılaşılan bir durum. Tarihsel süreçleri analiz ederken, tarafsız, dönemin koşullarını bire bir yansıtan kaynaklara dayanmaktan başka çare yok.

Marko Paşa - Diyar Saraçoğlu

2011-07-07T21:57:00.000+03:00

Siyasi Mizah Gazetesi:Marko Paşa

Toplumsal muhalefetin sıklıkla basmakalıp yöntemler arasına sıkıştığı günümüzde, siyasi mizah dediğimizde aklımıza birkaç derginin sadece kapağı ya da üçüncü sayfası geliyor. Oysa 65 yıl önce çıkan “Haftalık Siyasi Mizah Gazetesi:Marko Paşa” bizim yakındığımız sorunların çoğunu aşmış, “Mizah ve muhalefet böyle yapılır!” dedirtecek kadar başarılı olmuştur.

Marko Paşa yolculuğuna 25 Kasım 1946 Pazartesi günü başlamış. Kendisindeki “potansiyeli” gören “büyükler” ilk sayıdan gazetenin dağıtımını engellemeye çalışmışlar. Gazeteleri dağıtacağını söyleyen bayiler gazeteleri almamışlar bile. Bu nedenle altı bin adet basılan ilk sayı elden dağıtılmış. (“Marko Paşa” kim diye sorarsanız. Gazeteye ismini veren Marko Paşa Osmanlı döneminde hekimlik yapmış. Marko Paşa özellikle hastalarını sabırla dinlemesiyle ve onlara bir nevi manevi huzur vermesiyle biliniyormuş.)

Dilerseniz gazetenin çıkış öyküsünü, ilk sayısında yer alan bir yazıyla Marko Paşa'dan dinleyelim.

“Bir mevsimi baharına geldik ki alemini bülbül dertli, havuz dertlii gülistan dertli. Kimden derdimize derman istesek, o bizden daha dertli çıkıyor. Bununla beraber derdini söylemeyen derman bulamazmış. Dertler öyle başımızdan aşkın ki ”Marko Paşa'dan” gayrı dinleyecek kimsemiz kalmadı.

Haftalık siyasi mizah gazetesi olarak sunduğumuz “Marko Paşa”'da okuyucularımız alışılmış olandan ayrı bir mizah bulacaklardır.

Maksadımız sadece gülmek için gülmek değildir. Gülerek düşünmek ve faydalı olmaktır. 'Marko Paşa' bu dileğini en mükemmel şekilde yaptığına kani değildir. Fakat her hafta daha güzel ve mükemmel olmaya gayret edecektir.”[1]

İlk sayıda “Hurda Muharrirler Satılacak” şeklinde bir ilan da yayınlanıyor. İlan gerçekten ilgi çekici:

“Hurda Muharrirler Satılacak

Partimizin gazeteleri veya partimizi tutan gazetelerin satışı sıfıra indiğinden bu gazetelerde çalışan muharrirlerin(yazarların) yalama ve laçka olduğu kanaatine varılmış olduğundan bu hurda muharrirler açık arttırma yoluyla satılacaktır.

Satış toptan veya parça halinde kilo üzerinden yapılacaktır.

Muharrirler her gün, mezkür gazete idarehanelerinde görülebilir. Ve şartnameler, iki buçuk lira mukabilinde, Ankara'dan her zaman alınabilir...”[1]

Gazete, ilk sayısıyla büyük yankılar uyandırmaya başlamıştır. Öyleki yankılar meclise kadar uzanmıştır. Marko Paşa'nın ikinci sayısından sonra meclisteki bir oturumda “İstanbul'da değil şu ve bu partiye mensup gazeteler hatta kökü dışarıda Markopaşa bile çıkıyor.” denilmiştir.

Sonraki sayılarında da “rahat durmayan” Marko Paşacılar üzerinde mevcut hükümetin baskısı gitgide artmıştır. Aslında hükümet baskı kurmak da çok da haksız sayılmaz. Toplumsal yapıdaki çürümüşlükle, hükümetin yabancı sermaye sevdası ile, ülkenin “saygıdeğer” burjuvazisiyle bu kadar uğraşan bir sesi bir an önce kısmaya çalışmak gayet anlaşılır bir şey!!! Egemenler bir yandan gazetenin yazarlarına (özellikle baş yazar Sabahattin Ali) davalar açarken bir yandan da gazete aleyhine mitingler düzenlenmesiyle uğraşmışlar. Davalar, mitingler sürerken Marko Paşa basım sayısını altmış binlere çıkarmayı başarmıştır. Bu da daha çok insana ulaşıyor olması, daha çok “rahatsızlık veriyor” olması demektir tabi ki.

5. sayısında, tutuklamaların ardından Marko Paşa şöyle diyor:

“Her zaman gazete kapatılmaz, bazan işte böyle gazeteci kapatılır. Eksik olmasınlar, ne kadar çalıştığımızı, yorulduğumuzu gören ve bizi alâka ile adım adım, nefes nefese takip eden büyüklerimiz, kapama yoluyla bizi bir müddet olsun mecburi istirahate tabi tuttular.”[2]

O günlerde Türkiye her zamanki gibi zor günlerden geçiyor. İkinci paylaşım savaşından sonraki dönemde zor koşullar altında yaşayan halka sürekli olarak “Savaşa girmedik, bu halinize şükredin!” direktifleri verilmektedir. Gündemde de sürekli olarak Amerikan yardımları yer alıyor. Mücadelesini antiemperyalist temele oturtan Marko Paşa, bu yardımlara şiddetle karşı çıkıyor, satırlarında bu yardımlar aleyhinde yazılar yazıyordu. Gazetenin 11. sayısında şöyle bir fıkra yer alıyor:

“1950 yılında, yine bugünkü gibi lapa lapa kar yağıyordu. Ağustos böceği aç ve perişan, soğuktan tir tir titreyerek, karıncanın pencereleri buğu tutmuş apartmanına yaklaştı. Kapıyı çaldı. Şişman ve göbekli karınca, pencereyi araladı.

Tir tir titreyen ağustos böceği:

-Perişanım bayım, bana bir lokma hürriyet, diye yalvardı.

Şişman karınca, altun dişlerini göstererek sırıttı:

'Ha ha hayy.. bayım, aklın nerede idi? Sen, demokrasi, hürriyet misakı, anayasa diye, bütün yaz, cır cır öterken, gönül eğlendirirken, ben çalışıyordum. 7 Eylül kararları alıyor; idare kongresi, parti divanı topluyordum. Şimdi ambarımda, dünya kadar, çuval çuval hürriyet var ama, onlar yalnız benim malım. Allah versin, haydi aşağı kapuya...

Ağustos böceği Anglosakson komşunun kapısını çaldı. İçerden bir ses duyuldu:

-Who are you? (kimsin)

-Ben hürriyet dilencisi, Ağustos böceği kulunuz.

-I do not know Turkish. (Türkçe bilmem)

-Zavallı Ağustos böceği, merdivenlerden yuvarlandı ve karlara gömüldü.

2950 yılında bu masalı dinleyen minicik Türk çocuğu:

-Zavallı Ağustos böceği diye ağlamaya başladı.”[1]

Her şeye rağmen 13. sayısında Makro Paşa'da ilginç bir “iyi niyet” yazısı yayınlanır:

“...Düz tabanda değilim ama, nedense, üstümde bir uğursuzluk var. Tan matbaasına girdim, yıkıldı. Karagöz'de çalışırdım, Ankara'ya aldılar. Tan gazetesinde muharrirdim, battı. 'Cumartesi' adlı bir magazin çıkardım, battı. 'Gerçek' gazetesinin sekreteri idim, battı. 'Yeni Dünya'da çalıştım battı. 'Görüşler'de yazı yazdım battı. 'Ses'de yazdım, battı.

Hani kayığa binmeye korkuyorum, batacak diye.

Her insan, dünya yüzünde, elbette müsbet bir iş yapmak ister. Şimdi benim de yeni bir niyetim var. Halk particiler sıkı dursunlar; zira niyetim Halk partisine girmektir. Alimallah, iki aya kalmaz, onu da batırır, hâk ile yeksan ederim.” [1]

Gazeteye (ve yazarlarına/çizerlerine) olan saldırıların şiddetinin ne dozda arttığını özellikle Sabahattin Ali'nin yazdığı başyazılarda görmek mümkün. Ali 14. sayıda “Lanet Olsun” başlıklı yazısının bir yerinde şöyle diyor:

“...Hiçbir fikre inanmadıkları için fikirlere, insanı insan eden duygulara yabancı oldukları için insanlık sevgisine, herhangi bir şeyi bilip öğrenemeyecek kadar beyinsiz ve tembel oldukları için bilgiye ve kitaba düşman olanlara lanet olsun... ”[3]

Gazetenin 16. sayısında gazeteyi basmak için matbaa bulunamaması ve bu nedenle gazetenin teksir makinesiyle tek tek yazılmasının öyküsü “Gütenberg Matbaası” isimli yazıda anlatılıyor.

“ Dünyaya karşı demokrasi göstermeliğimiz bir Demokrat Partimiz var. Amerikalılardan 150 milyon borç alacak kadar hürriyetimiz var. Ağaçlar bu yıl boy atmadı, otobüste kaba etime kıymık battı, bu nasıl hükümet, diye kokmaz bulaşmaz, tavşan tersi muhalefetleriyle apartman diken muhalif gazetecilerimiz var. Herkes dilediği gibi düşünmekte, düşündüğünü söylemekte serbesttir, diyen Başbakanımız var.

Evet, bütün bu bol hürriyet numaraları, demokrasi varyetesi, muhalefet cambazlığı arasında, şu küçücük mizah gazetesini çıkarmanın imkânı yok.

Markopaşa, meğer ne kadar büyük bir kuvvetmiş. Biz onlardan, onlar bizden korkuyor. Korku, dağları beklermiş, şimdi matbaaları bekliyor. Hiçbir matbaa Markopaşa'yı basmıyor.

Muharrirleri nezaret altına alınır, mahkemeye verilir, tehdit edilir, yer yer aleyhinde nümayişler tertip edilir. Sözümona rekabet maksadıyla sürülerle mizah gazeteleri çıkartılır...

Ey bir cılız kalemden dile gelen hakikat... Sen devleri korkutacak kadar mı korkunçsun?...”[3]

Gazetenin 18. sayısında dönemin Başbakanı Recep Peker'e gönderme yapan bir yazı var. “Recepkrasi” isimli yazıyı incelemek günümüz açısından da önemli sanırım.

“ Yalnız ve yalnız dil kurumu, terimce ve uydurca uyduracak değil a.. Bir de biz deneyelim dedik ve şu Demokrasi kelimesinin etimolojik kökeninin araştırdık. Ne çare ki, onun kökü de(Cemil Barlas'ın kulakları çınlasın) dışarıda imiş. Kelimenin aslı, halk manasına Demos ile, idare manasına kralos'tan yapılmış. Sözümona demokrasi demek, halk idaresi demekmiş.

Demokrasinin kökü dışarıda olmasına gönlüm razı olmadı. Kökünü içeriye almaya çalıştım. Şöyle ki: Türkiye Recepkrasi ile idare edilir. “Recepkrat” bir idare vardır. Recepkrasi'nin de aslı Recepos ve kralostan gelir.

Demokrat Parti ise “Celalkrasi” kurmak ve “Celalkratik” kanunlar yapmak istiyor. Bunun için de “Anti-Celalkratik” kanunlarla mücadele ediyor.

Türk dili uydurca kolu başkanı General Marko”[3]

Yazarlarının ardı ardına tutuklanmasıyla beraber gazetede ister istemez değişikler oluyor. 22.sayısının ardından Marko Paşa kapatılıyor. Bunun üzerine içerik ve biçim olarak Marko Paşa'nın birebir aynısı olan Merhum Paşa çıkıyor. Merhum Paşa'da ancak bir sayı çıkabiliyor. Gazete bu sefer de Malum Paşa olarak çıkmaya başlıyor.

Malum Paşa demişken, gazetenin ikinci sayısında şöyle bir ilan dikkat çekiyor:

“Ankara Üniversitesi Rektörlüğünden:

Üniversitemizin muhtelif Fakültelerine siyasi yazı yazmamak, siyasi laf etmemek, siyasi bakmamak, siyasi laf işitmemek ve hiç kitap okumamak şartiyle bir sürü profesör, doçent ve asistan alınacaktır. Taliplerden kanlarının katıksız olduğuna dair Reşat Şemseddin muayene kâğıdı aranır.

Not: Hükümet ve hükümetin iç ve dış icraatı lehinde yazılan her cins ve nevi yazı gayri siyasi sayılır.”[1]

5 sayı yayınlanan Malum Paşa ise bir provokasyona kurban gidiyor...

Provokasyon: Sahte Marko Paşa

Gazetede çalışan Orhan Erkip, bir akşam gazetedeki yazı, karikatür, basım araçları vs alarak gidiyor. Gazetenin tüm haklarının kendisine devredildiğine dair de kurmaca bir belge hazırlıyor. Bunun ardından gazetenin “Sahte”sini çıkarmaya başlıyor.

Mehmet Ergün bu provokasyonu detaylıca ele aldığı kitabında “Sahte” Marko Paşa ile ilgili şöyle diyor:

“ “Etki alanını” daraltarak “Gerçek” Marko Paşa'yı işlevsiz kılmak, giderek de kapanmasını sağlamak amacıya sahneye konan “provokasyonun” ürünü ve aracı olan “Sahte” Marko Paşa, öncelikle, “Gerçek”inin temel görüşlerine karşı/karşıt bir “yayın siyasası” izliyor.” [2]

Sahte Marko Paşa, “Gerçek”te savunulan düşünceleri tartışma gibi bir şey de yapmıyor. Gazete açıkça “Gerçek”e saldırıyor. “Sahte”nin ilk sayısındaki çıkış yazısında bunu görmek gayet mümkün. “İfşa ediyoruz” başlıklı yazıda şöyle diyor:

“Vatansızlar, soysuzlar, ne idüğü belirsiz sinsi sinsi; kâh bizlerden gözükerek kâh sureti haktan görünerek çeşitli kılıklara bürünerek memleketi içinden yıkmağa, milli birliği sarsmaya çalışıyorlar.

... Muayyen bir fikirleri, ideolojileri, kanaatleri, içtihatları mı var? ASLA. Gözleri bu tek cihete çevrilmiştir: PARA. Bunlara sosyalist, marksist, veya herhangi sol fikirlere intisap etmiş kimseler nazarile bakmağa bile değmez. Bunlar sadece Kızıl Rusyanın gayelerini tahakkuk ettirmek için kiralanmış kimselerdir...”[1]

Provokasyon'un ardından “Gerçek” gazete, Makro Paşa ve Merhum Paşa isimleriyle yine çıkıyor. Fakat “Paşa”'lı taklitler ve provokasyonun etkisiyle gazete tekrardan isim değiştiriyor. Sabahattin Ali bu günleri, eşine yazdığı mektupta şöyle anlatıyor:

“... bu hafta Merhum Paşa çıkmadı, çıkmayacak...iki haftaya kadar Ali Baba'yı çıkaracağım. Çünkü paşalar karıştıkça satış düştü, ziyan etmeğe başladık. Çok sıkıntılı vaziyetteyim. Yarın sana 100 lira göndereceğim. İdare et. Zaten sen, ben söylemeden de idare edersin ya, çünkü benim idareli, sevgili karıcığımsın. Bu fena günlerde yalnız seni ve Filiz'i düşünerek kuvvet buluyorum... ben bazen Mehmet Ali Aybar'larda, bazen Mehmet Ali Cimcozlar'da kalıyorum...”[1]

Bir de Ali Baba'dan bir yazıya göz atalım. Gazetenin üçüncü sayısında “Ayda insan var mı” diye bir yazı yayınlanıyor:

“Hikaye bu ya... Hangi millet daha akıllı diye, milletleri imtihan edecek bir heyet kurulmuş. Her milletten rastgele ikişer adam seçip, imtihan heyeti huzuruna çıkarmışlar. Evvela imtihana giren Almanlara sormuşlar:

-Ayda insan var mı, yok mu?

-Katiyen yoktur.

-Neden?

Eğer ayda insan olsa idi, istilâ ederdik.

İngilizlere sormuşlar.

-Ayda insan var mı?

-Katiyen yoktur.

-Neden?

-Eğer Ayda insan olsa idi, bizim müstemlekemiz(sömürgemiz) olurdu.

Sıra Amerikalılara gelmiş. Onlar da:

-Ayda insan yoktur. Eğer olsa idi orada pazar kurardık, çürük malı satardık, atom patladırdık diye cevap vermişler.

Yunanlılara sormuşlar, onlar da:

-Hayır yoktur. Eğer olsaydı, borç para isterdik, demişler.

En nihayet bizim Halk Partililere sıra gelmiş, bizim akıllılara sormuşlar:

-Ayda insan var mı?

-Katiyen yoktur.

-Neden?

-Eğer insan olsaydı, sıkıyönetim ilan ederdik.”[1]

Gazetenin mutfağında Sabahattin Ali ve Aziz Nesin başta olmak üzere Haluk Yetiş, Mustafa Uykusuz ve Rıfat Ilgaz emeği geçenler arasında yer alıyor. Gazetede “ciddi” yazıları yazması nedeniyle Sabahattin Ali'nin yeri ayrı kuşkusuz. Bu arada gazetede yazılan yazılardan bahsetmişken karikatürleri de atlamayalım. Gazetede yer alan karikatürleri Mustafa Uykusuz çiziyor. (Gazetenin özgün sayıları elimde olmadığı için karikatürleri gösteremiyorum maalesef.) (Karikatürlerini “Mim Uykusuz” diye imzalıyor.) Onun karikatürleri de temel olarak demokrasi, yabancı sermaye, bağımsızlık temalarını içeriyor.

Makro Paşa neden önemli?

Peki Makro Paşa'yı önemli kılan neydi? Gazetenin başyazarı neden bir cinayete kurban gitmişti?

Gazete ikinci paylaşım savaşının hemen sonrasında çıkmaya başlıyor. (İnsanlar ekmekleri bile karnelerle alır duruma geldiği zamanlar.) Ülke savaşa girmemiş fakat halk adeta savaşa girmekten beter edilmiş. Ülkenin “refah”a kavuşabilmesinin yolunun dış yardım olduğunu düşünen mevcut iktidar halkın mevcut durumunu bahane göstererek sürekli bunun propagandasını yapıyor. Hal böyle olunca bu konuda aykırı düşünen Marko Paşa gibileri “Kızıl Ajan”, “Vatan Haini” ilan ediliyor.

Unutmadan ülkede bir de sözüm ona “demokrasi rüzgarı” esiyor. Gerçekte ise birçok parti, yayın organı kapatılmış, (özellikle sosyalist partiler) üyeleri veya çalışanları sürülmüş ya da tutuklanmış vaziyette. (Makro Paşa'dan önce Esat Adillerin Gerçek gazetesi de benzer bir şekilde kapatılmış hatta.)

Marko Paşa böyle bir süreçte doğuyor. Söylenmeyen gerçekleri söylemeyi kendine amaç ediniyor.

Mehmet Ergün'ün de belirttiği gibi “Sabahattin Ali Marko Paşa'daki yazılarında, sosyalizmi hedef olarak gözeten bir tutum sergilemiyor. Üretim ilişkilerinin dönüştürülmesi konusunda söz almıyor.”[2] Gazete daha çok bağımsızlık, hürriyet, demokrasi, yabancı sermaye konularını işliyor, hükümetin icraatlarını “muzip” bir dille eleştiriyor.

O dönemde gündemde olan“çok partili hayat” da Marko Paşa'dan nasibini alıyor. Gazete muhalefetini sadece mevcut iktidara yapmıyor. Dönemin “alternatif partisi” Demokrat Parti de gazetenin dilinden kurtulamıyor...

Marko Paşa o güne kadar yapılamayanı başarıyor. İnsanlara ulaşma noktasında yaşanan tüm sorunları aşıyor. Üstelik “doğru bildiğini” söylemekten de çekinmeyerek yapıyor bunu. Ve her zamanki gibi doğru söyleyeni dokuz köyden kovmaya çalışıyorlar.

Gazetenin hikayesinin sonuna bir de kan bulaşıyor. Gazetenin başyazarı Sabahattin Ali (hala tam olarak aydınlatılamayan bir şekilde) 2 Nisan 1948'de öldürülüyor.

Son olarak Nazım Hikmet'in, “Mücahit ve Muharrir Sabahattin Ali” başlıklı yazısında, Marko Paşa ve Sabahattin Ali ile ilgili söylediklerine kulak vererek yazıyı noktalandıralım.

“İkinci Dünya Harbi biter bitmez Sabahattin Âli, ‘Marko Paşa’ gazetesini çıkarmaya başladı. Bu bir siyasi mizah gazeteydi. Türk mizahı o zamana kadar böyle bir gazete görmemişti. ‘Marko Paşa’ emperyalizm aleyhinde yazıyor, Türk burjuvazisi ve burjuva partileriyle öldüresiye alay ediyordu. Gazete haftada iki defa çıkıyordu ve tirajı 150 bini bulmuştu. Böyle büyük bir tiraj Türkiye’de henüz görülmemişti. Hükümet, çok geçmeden gazeteyi ve yazarlarını mahkemeye verdi. Basımevlerine gazeteyi basmamaları için polis tarafından emir verildi. Fakat gazete, bazen hektografta basılarak, bazen de başka isimler altında olarak çıkmaya devam etti. ‘Marko Paşa’nın demokrasi, millî bağımsızlık ve barış uğrunda ve emperyalizm aleyhinde yürütülen mücadeledeki rolü çok önemlidir. Sabahattin’i birkaç defa hapse attılar. Buna rağmen mücadelesinden vazgeçmedi. O zamanki iç ve dış durum öyleydi ki, mürteci idareciler ‘Marko Paşa’ gazetesini doğrudan doğruya tasfiye etmeye cesaret edemediler. İrtica için, gazeteyi durdurmanın bir tek çaresi vardı: Herhangi bir provokasyon yardımıyla gazete sahibini yok etmek, yani Sabahattin Âli’yi öldürmek! Öyle de yaptılar. Türkiye gizli polisi, kiralanmış ajanlarından birinin eliyle, Sabahattin Âli’yi bir ormanda öldürdü.”

NOT: Marko Paşa'nın (ve devamında çıkan gazetelerin) çıkış serüvenini ikiye ayırmak gerekiyor. İlk dönem Sabahattin Ali'nin başyazar olduğu dönemdir. İkinci dönem ise Sabahattin Ali'nin öldürülmesinden sonra Aziz Nesin ve Rıfat Ilgaz'ın gazeteyi çıkarmaya devam ettiği dönemdir. Yazıda bahsi geçenler gazetenin birinci dönemi ile ilgilidir.

Kaynaklar:

1- “Markopaşa Gerçeği”, Cüneyt Saydur, Çınar Yayınları

2- “Sahte Marko Paşa”, Mehmet Ergün, Papirüs Yayınları

3- “Markopaşa Yazıları ve Ötekiler”, Sabahattin Ali, Derleyen Hikmet Altınkaynak, YKY

Diyar Saraçoğlu

22.06.2011, İzmir

Dersim'i aşmak - Murat Naroğlu

2011-07-01T21:28:00.001+03:00

Dersim’i aşmak, Mameki’ye ulaşmak

12 Haziran 2011 akşamı, mizah dergilerine bol malzeme sağlayan bir seçim sürecini geride bıraktık. Aylar öncesinden başlayan hazırlıklar, gürültülü seçim propagandaları, mitingler, konvoylar, tartışma (atışma) programları eşliğinde, Meclis’te yer alacak yeni isimler belirlendi. Sonuçların açıklanması beraberinde doğal olarak yeni soru(n)lar getirdi ve getirecek de. Yaşananlarda, bu tiyatroya alışık olanlar için ne garipsenecek ne de yabancı bir durum var. Bir diğer kanıksanmış olgu da, pazar gecesinden başlayarak medya ağlarında boy gösteren analizler. Okumakta olduğunuz çalışma da böyle bir amaç gütmekte; ama farklı şeyler söyleyeceği iddiasında. Dönem dönem memleket gündemine oturan bir ile ait oy dağılımı üzerinden yapacağız değerlendirmemizi, Mameki(ye)-Dersim-Tunceli’den bahsediyoruz.

Memur üyelik görevimi yerine getirip de bir lisenin ayet ve hadislerle, bilimi dini anlayış dâhilinde sürdüren isimlerin resimleriyle kaplı duvarlarını terk ettikten sonra, arkadaşlarımla görüşmeye, Dersim’deki son gelişmelere dair bilgi almaya başladım. Bir grup üzgün ve öfkeli, bir diğeri ise sevinçli ve neşeliydi. Bağımsız aday Ferhat Tunç’un, Meclis’e girmesini sağlayacak yeterli oyu alamaması, CHP’nin ise 2 adayının da seçilmiş olması bazı çevrelerce öngörülmüş olsa da, genel olarak şaşkınlık yaratmıştı. Tahmin edileceği üzere, ülke genelinde milletvekili sayısını önemli oranda artıran ve büyük umutlar bağlanan bir bloğun adayının, Dersim’de seçilememesi büyük bir teorik karmaşaya yol açtı. Her birey, grup, parti, vb. çevreler, kendi pencerelerinden olayı yorumlama çabası içerisine girdiler. Türkiye tarihinde özellikle sanat ve politika söz konusu olduğunda bilinir ki Dersim için ayrı bir sayfa açılır. Bir değerlendirme yapılırken yerel koşulların genel çerçeve ile harmanlanması ve özgün fikirler üretilmesi elbette hepimizin isteği. Bununla beraber, kimi zaman yerellik öyle bir ağırlık kaplıyor ki, araştırma konusu, bağımsız ve yalıtık bir nitelik kazanıyor. Şimdi, bu görüşümüzü açıklamaya çalışalım.

Dersim denilince, ’38 akla gelir, haklı olarak. Yaşananların anlam ve önemi, hem devlet ve iktidar hem de bölge halkı için unutulur gibi değildir. İnternet ortamına daha aşina olan Dersimli gençlerin e-posta adreslerinde bile 38 numarasının yer aldığını görürsünüz. Batıda doğup büyüyen biri için, Kayseri’nin il trafik kodu olarak görünen bu sayı, bir halkın yüreğindeki en derin acının yaşandığı yıla atıftır aslında. Acılar ve boyutları az veya çok bilinir oldu; bu ayrı bir şey. Acı, reddedilemez bir gerçeklik olarak karşınızda durur, bunun inkârı zaten kabul edilemez. Genel insan düşüncesinde bunları algılamanız için ayrı bir çaba sarf etmenize gerek yoktur; lakin iş bilimsel bir araştırma ise, bilgi-bilinç ekseninde, ekstra bir şeyler yapmanız gerekir; çünkü acıların bir noktadan sonra çok fazla sözü geçmez. Katı ve gerçekçi olmak gerekir, niyetiniz gerçeklerin anlaşılabilmesiyse tabi. Dersim 38’in yerelliği ve duygusal boyutu, maalesef hakiki bir araştırma-tartışma yapılabilmesinin önüne geçiyor. Biliyorum, şöyle cümleler sıralanacak: “´38 yerel bir olgu değildir, devletin başta Kürtler’e yönelik faşist saldırısının bir parçasıdır”, “nesnel bir değerlendirmenin önünde suçlu olan devlet değil de bizim duygusallığımız mıdır?”, “acıları yaşamamış, sonuçlarından etkilenmemiş olanların duygusallıktan kurtulmanın gerekliliğini vurgulaması kolaydır”… Uzayıp gideceğini tahmin ettiğim söylemler. Bir yılı aşkın bir süre önce Onur Öymen’in konuşmasını takiben Dersim üzerine yayımladığım iki çalışma sırasında bu gibi eleştirileri yeterince duydum, yabancısı değilim. Dersimliler ve dostları ‘38’e büyük pencereden, bilimsel bir yöntemle; yerelliği ve duygusallığı aşarak bakabilirlerse ilk karşılaşacakları olgu, sınıftır. Osmanlı’nın kalıntılarında, kimi bakımlardan eski devlet geleneğini sürdürmekle beraber, merkezi bir hükümet kurulmuştu ve kendi programını uygulamaya koyabilmek için bir düzen arayışı peşindeydi. Bir yandan devletçi politikaların hayata geçirilmesi zorunlu olup o yönde adımlar atılırken, bir yandan da karma ekonomi ve devlet eliyle burjuvazinin, kapitalizmin büyütülmesi yürürlükteydi. Sosyalist olmayan bir liderin, üstelik istenildiği kadar eleştirilsin, akıllı ve birikimli bir liderin ufkuyla, pragmatizm etkin bir rol oynuyordu. Bu çerçevede, M. Kemal, feodalizmin tasfiyesi konusunu da gündemine almış olarak karşımızda duruyor. Bahsi edilen konudaki politikalarını tutarsızlık, samimiyetsizlik, vb. şekilde eleştirmek isteyenler olabilir, sözüm yok. Şahsen ben, bir komünist parti programı ve kadrosuyla yol almayan bir isimden zaten daha ötesini beklemem. Önemli olan, gazla çalışan bir kitle yaratmaktan kaçınıp, Dersim ‘38’e bir de bu açıdan bakmak gerekliliğidir. Bugün Diyarbakır’da “Apo” denmeden nasıl miting yapılamıyorsa, Dersim’de böyle bir “Seyit Rıza” tabusu oluşmuş durumdadır. Güzelim ilin sosyalistleri din-millet eksenli tartışmaların içerisine hapsolmuş, teorik bir çıkış bile yapamayarak, sınıf merkezli tartışmaları unutmuştur. Bir olgu, bilim ile değil, ideoloji ve “resmi tarih” -bilmeliyiz ki resmi tarih sadece burjuva devletlerde değil, “solcular”da da görülmektedir; oysa komünistlerde böyle şey olmaz- ile yorumlanırsa hiçbir zaman anlaşılamaz. Görünen odur ki, Dersim olayları da, uzun bir süre gerçek manada tartışalamayacaktır ve ne yazık ki o coğrafyanın çürümüş iktidar sahipleri, bu süreçten nemalanmaya devam edeceklerdir. Dersim tarihinde siz duygusallığa ve acılara bu kadar sarılır, basitçe bir “M. Kemal’in Kürt düşmanlığı” söylemi ile süreci özetlerseniz, elbette o halkın 2 CHP milletvekiline oy vermesini çözemezsiniz. Dersim halkının görüşünü ihanet, onursuzluk ve kendi katiline âşık olma durumuyla açıklayanlar, kırk yıl da geçse bilinç yönünden yerlerinde sayacaklardır. Bu temel noktayı takiben, bir paragraf ile “CHP nasıl milletvekili çıkardı?” sorusuna cevap arayalım.

Dersim halkı için inancın, ulus bilincinden önce gelmesi, AKP gibi bir partinin olduğu dönemde çok rahat olarak oyları CHP’ye yöneltti. Halk hiç de karmaşık düşünmüyor, “din-neoliberal dönüşüm-AKP-CHP-laiklik-laisizm” ve diğer başlıklarla ilgilenmek yerine, genel kavrayışla hareket ediyor. Farklı kategorilerde olmakla beraber Alevilik’in Kürtlük’ten önce geliyor olması (kimilerine göre ulus bilincini ´38 dönemi yok etti), AKP’ye duyulan öfkeye bakarak vatandaşın kararını belirliyor. Bu bağlamda, özellikle son yıllarda Kürt hareketinin Dersim’de ulus eksenli söylem ve eylemleri merkeze almış olması, zorlama bir Kürtlük bilinci yaratma çabası bir tepkiyi beraberinde getirdi. Belediye seçimleriyle iyice açığa çıkan iğrenç ayak oyunları, propagandaya saplanıp üretimden kopuk aynı sloganlar, seçmeni bağımsız adaylardan uzaklaştırdı. Kürtçülük yapmak yerine sosyalizme sempatisi olan Dersimliler, umarım bir sonraki yerel yönetim tercihlerinde sosyalist bir bağımsız adaya “hoş geldin” diyeceklerdir. Fikirler ve kavramları bir yana bırakıp da birey faktörüne inince, CHP’nin kazancının bir diğer sebebini göreceğiz. Genel CHP seçmeninden çok daha fazla olarak Dersimliler K. Kılıçdaroğlu’na güveniyor ve inanıyorlardı. F. Tunç, yitirmekte olduğu sevgiyi canlandıramadı, ki bunun da geçmişteki kimi tutumlarından kaynaklandığını biliyoruz.

Geriye yaslanıp da kendimizce bir özet çıkarırsak, inanç kimliğinin terazide ağır basması, AKP’nin dini boyutunun artan bir şekilde halkın gözünde ön planda olması, zorlama Kürtçü politikalar, Kılıçdaroğlu’na yönelik artan, Tunç’a yönelik azalan sevgi belirleyici oldu. Peki geleceğe dair ne düşünüyoruz? Türkiye devrimci hareketi ideolojiden kurtulup da -sosyalizm bir ideoloji değildir- bilimselliğe sıçrayabilse, Dersim ‘38’i de daha rahat tartışabileceğiz. Seyit Rıza tabusunu geçip toprak reformunu tartışacak, belki de Kürtçülük’ü aşacağız. Bilimsel yöntem ve devrimci bilinçli eylemi (praxis) kavrayabilsek, Dersim’deki yerel iktidar odaklarını, “solculuk” yapanları alaşağı edeceğiz. “Kimlik”, “ulus”, “milliyet”, “halk” gibi kavramları, seviyeli bir şekilde tartışacak; “Türkiye halkları”, “halkların kardeşliği” gibi hiçbir nesnel temeli olmayan, liberal soslu açmazlardan arınacak; bir dönemin Birtanya emperyalizmine, bugün ise ABD-AB-İzrael/Barzani koalisyonuna gönüllü malzeme olmaktan kopacağız. Dersim halkı ve coğrafyası, bir sonraki belediye seçimlerinde ne Kürtçüler’e ne de CHPliler’e meydanı bırakmamalı, akıllı-zeki-üretken bir sosyalisti yönetime geçirmelidir. Ne kadar bilinçsiz de olsa, bu seçimlerde bloğun “ilkesiz” çıkmaz sokağına girmemiş olan Hattiler’in çocukları, her türlü kültüralizm akımını bir yana bırakıp bilimsel dünya görüşüne, eylem kılavuzuna ulaşacaktır. Dersim’i aşmak Mamekiye’ye ulaşmak umudu ile Munzur’a sevgiler…

Not: İlgilenenler için:

http://devrimcidinamik.blogspot.com/2009/12/dersime-mameki-dair-murat-naroglu.html

http://devrimcidinamik.blogspot.com/2011/06/dersime-mameki-dair-2-murat-naroglu.html

http://devrimcidinamik.blogspot.com/2009/12/mameki-dersim-ustune-halid-ozkul.html

Murat Naroğlu

26.06.2011

Anayasal Kuşatma (6 Bölüm) - Suat Parlar

2011-06-08T23:22:00.002+03:00

ANAYASAL KUŞATMA
ve
SERMAYE

1. BÖLÜM

TÜSİAD VESAYETİ

Suat Parlar

07 Nisan 2011

http://www.halksahnesi.org/guncel/anayasal_kusatma/tusiadin_rolu.htm

12 Haziran 2011 seçimleri yaklaşırken gündem daha da yoğunlaşıyor. Ama bu yoğun gündemi derli toplu önümüze koyan TÜSİAD'ın "Yeni Anayasanın Beş Temel Boyutu" başlıklı raporu oldu. Bir bakıma, arka odalarda herkesin mutabık olduğu meseleleri ortaya koyan bir metindi bu rapor. Bizim hep "çok parti, tek program" diye adlandırdığımız bu süreçte, toplumun sindirmesinden emin olmadıkları ve düşük dozlarla ülkenin gündemine enjekte etmeye çalıştıkları düşüncelerin yüksek dozda söylenmesi herkesi şaşırttı. “Biz şaşırmadık” desek, yalan olmaz. Bize göre bu program ilk olarak 24 ocak 1980'de yürürlüğe konmuştur. Ardından 1982 Anayasası ile sürdürülmüştür. Ülkemizde yaşananlar ve yaşatılanlarla küçük dozlar halinde enjekte edilerek bugüne dek getirilmiştir bu program. Sistemin sağı-solu bu uygulamalarda üzerlerine düşen görevleri de almıştır. Doz aşımı olarak değerlendirdiğimiz bu rapor ile TÜSİAD ağzındaki baklayı çıkarmıştır. Bu gelişmeler üzerine Suat Parlar ile biraraya geldik ve bu raporu konuştuk. Geçekleştirdiğimiz bu sohbeti bölümler halinde sizlerle de paylaşacağız. "Anayasal Kuşatma ve Sermaye" ana başlığıyla oluşan bu uzun metnin 1. bölümünü "TÜSİAD Vesayeti" adıyla sizlere sunuyoruz. (Yiğit Tuncay - www.halksahnesi.org)

16 Mart Katliamı’nı düzenleyenlerin yaratmaya çalıştığı dehşeti; onur, cesaret ve özveri ile göğüsledi. Bedeli amansız bir hastalık oldu. Onu kaybetmedik, hep yanımızda olacak. Bu çalışmanın emeği Mehmet İsot’a ithaf edilmiştir.

Amerika'nın En İyi İhraç Malı Küreselleşmedir

Totaliter neo-liberal sömürgecilik, Türkiye'de anayasayı rehabilite etme kararı almıştır. Bu bir bakıma hukukun Amerikanlaşması anlamına geliyor. Çünkü küreselleşmenin odağında ABD duruyor. Küreselleşme, Amerika'nın ulusal çıkarlarının dünya düzleminde ideolojik hukuki, politik, ekonomik, askerî ve stratejik unsurlarıyla egemenliğine işaret ediyor. Bu egemenlik tam anlamıyla bir hegemonyayı mümkün kılmasa da, o hegemonyada büyük ölçekte çözülmeler yaşansa da, ‘Amerika'nın en iyi ihraç malı küreselleşme’dir. Dünyada kapitalist sisteme bağlı bütün ulus-devletlerin meşruiyetleri, ekonomik süreçleri, askerî şekillenmeleri böyle bir uyum içerisinde gerçekleştiriliyor.

TÜSİAD’ın En İyi İthal Malı Piyasa Sömürgeciliği

Ama Türkiye'de sistemin yaşadığı bir takım sorunlar ve en önemlisi de halen daha büyük toplumsal mücadelelerin kalıntılarının varlığı “yeni bir anayasa”yı da kaçınılmaz kılıyor. Tıpkı “12 Eylül Anayasası”nı o dönemin tekelci burjuvazisinin toplumdaki bütün önde gelen emek güçleriyle çelişkilerine rağmen zorunlu kılması gibi. Bu zorunluluğun en iyi temsilcisi elbette ki, komprador (işbirlikçi), tekelci burjuvazinin sinir sistemini, beyin gücünü temsil eden TÜSİAD oluyor. TÜSİAD'ın dile getirdiklerini kendi içinde değerlendirmek doğru değildir. TÜSİAD, genel olarak Türkiye'de kapitalist egemenliğin varlık koşullarının sürdürülmesi açısından üzerine düşeni yapıyor. Tıpkı ABD'nin dünya kapitalizminin sağlığından sorumlu olması gibi. TÜSİAD üzerine düşeni yaparak Türkiye kapitalizminin sağlığından kendisini sorumlu tutuyor.

Bu anlamda TÜSİAD'ın dile getirdiği formülasyonlar, taahhütler, temenniler, girişimler tüm çelişkileri içinde barındırmakla birlikte burjuvazinin diğer kesimleri tarafından da paylaşılıyor. Bu kesimlere MÜSİAD, TOB, TİSK de dahildir. Tekelci burjuvazi her ne kadar büyük politik, ekonomik yoğunlaşma ve merkezileşme sağlamış olsa da, diğer sermaye hizipleriyle yer yer bir takım çelişkiler hatta çatışmalar yaşasa da, halen daha Türkiye'de tekil sermayelerin, sektörel sermayelerin ötesinde genel çıkarlar adına düzenlemeler önerebilmektedir. Bunu yaparken de, ilkel hegemonya tasarımından yola çıkmaktadır. Hegemonya, egemen bir sınıfın kendi çıkarlarını tüm toplumun çıkarları gibi sunabilme becerisidir.

Anayasa İdeolojik Bir Metindir
Ama TÜSİAD bu konuda büyük bir ilkellik sergiliyor. Türkiye'deki tüm muhalif birikimi reddedercesine “tartışma” adı altında ileriye sürdüğü metinlerin ideolojik olmadığını, anayasa önerisinin hiç bir ideolojik yönünün bulunmadığını kurguluyor ve bu kurguyu da paylaşmamızı istiyor. Oysa ki, anayasalar birinci planda ideolojik belgelerdir. Anayasa temelde ideolojik bir metindir. Toplumda egemen olan sınıfın fikirlerinin politik prizmasıdır. Anayasa siyasal güç ilişkilerine, sosyo-ekonomik koşullara, sınıflara, siyasal fikirlere, teorilere doğrudan doğruya bağlıdır. Bu anlamda TÜSİAD bize, yine tarihsel siciline uygun bir tarzda yanılsamalarla, kurgularla bezenmiş bir metinler bileşkesi sunuyor. Önce sunuyor, sonra geri alıyor, ardından tekrar bu metni savunduğunu ortaya koyuyor. Kendi içinde çatlaklar oluşuyor. Ama ortaya konulan metin Türkiye'de sermayenin, devletin dönüşümünü, daha doğrusu Türkiye kapitalizminin birikim stratejilerinin, birikim rejiminin dönüşümünü zorunlu kıldığı üstyapıyı gayet net bir biçimde ortaya çıkarıyor. Ortaya çıkan bu metin bir toplum felsefesini ister istemez üzeri örtülü de olsa netleştiriyor ve o toplum felsefesinin adı da; “neo-liberal vahşet düzeni” olarak isimlendirmeyi hakediyor.

Sermayeleşmiş Zorun İdeolojik Tetikçiliği: Sivil Toplumculuk

Bu metinleri tartışmaya açarken olgulara, tarihe dayalı TÜSİAD birikimini gözden kaçırmamak lazım. Türkiye'de hayali bir sivil toplum ile devlet arasındaki çatışma kurgusuna dayalı “sol liberal” tezler, bu kurguya dayanarak TÜSİAD'ı “ilerici cephe”nin öncüsü konumuna getiriyor. Türkiye'de özellikle “sol liberal”lere göre, maalesef hayali bir sivil toplum ile devlet çatışması var. Sank o devlet kendisi için işleyen, kendi bilincini taşıyan organik bir bütünlük ve bu bütünlüğün bürokratları zaman zaman bazı kararlar vererek, darbelerle yönetime el koyuyorlar. Yine aynı hayale göre, “ilerici misyon”u taşıyan ve sivil toplum içerisinde “öncü” güç olan burjuvaziyle de çatışma içerisine giriyorlar. Bu tümüyle hakikatlerden, olgulardan uzak bir değerlendirmeyle kampanyaya dönüştürülüyor.

TÜSİAD, 12 Mart Muhtırası’ndan kısa bir süre sonra Türkiye kapitalizminin, daha doğrusu tekelci burjuvazinin önde gelen unsurlarının politik, ekonomik, ideolojik etkinliğini yoğunlaştırmak, merkezileştirmek ve onların devlete el koyma süreçlerini kurumlaştırmak adına ortaya çıkmıştır. Aynı zamanda da bir darbenin müteahhitliğini yapmıştır. Bütün bunları dünya kapitalizminin jeo-politik, ekonomik, stratejik sorunlarının çözümü adına yapmıştır. Bu noktada ulus devleti vurucu güç olarak kullanmışlardır. Bugün olduğu gibi o dönemde de, sadece Türkiye'de değil Şili'de ve diğer ülkelerde de ulus-devlet, küresel sermayenin birikim ve askerî sorunlarını çözmede önemli rol oynamıştır. Komprador sermayenin vurucu gücü olan ulus-devlet mekanizması, ekonomideki temel düzenlemeleri ortadan kaldırmada ve birikim önündeki tıkanıklıkları gidermede de fiilî bir silahtır. Bu silah sürekli olarak emekçilere karşı kullanılmıştır.

12 Eylül'de de yine müteahhit Türkiye'nin komprador, tekelci burjuvazisidir. Türkiye’de sisteme tehdit sayılabilecek, derinlikli olmasa da yaygın bir emek ve devrimci hareketin varlığı tehlike olarak kabul edilmiştir. Türkiye sermayesini çok ciddi bir birikim krizi vardır. Bu birikim krizinin aşılmasında silahlı bürokrasiyi sonuna kadar kullanmışlardır. Burada silahlı bürokrasi taşeron rolünü oynamıştır. Müteahhit ile taşeronun işlevini birbirine karıştırmak sivil toplumcu tezlerin varoluş şeklidir.

Darbelerin Sınırsız Sorumluları Kapitalistler

Anayasa tartışmaları yapılırken, 82 anayasasının sorumlusunun kim olduğunu net bir biçimde saptamak gerekiyor. Tıpkı o dönemin işkencelerinden, katliamlarından, infazlarından tarihsel, hukuksal olarak ve diğer anlamlarda da sorumlu olan toplumsal sınıf, güç tekelci büyük sermayenin kendisidir. Tekelci büyük sermayenin örgütlenmeleri ele alınmadan bu süreçleri algılayabilmek mümkün değildir. O dönemde Halit Narin gayet net olarak “Bugüne kadar işçiler bizim anamızı ağlattı, sıra onlarda” demiştir. Sermayenin tavrını ifade eden en iyi açıklamanın özeti budur.

İncelediğimiz zaman, Türkiye'nin en büyük 500 şirketinin 1980'de toplam bilanço kârları 124 milyar iken, 1984'de 655 milyara çıktığını görüyoruz. Bu bile 12 Eylül'ün aslî failinin kim olduğunu net bir biçimde ortaya koymaktadır. Bu noktada tarihsel sicil üzerinden gidildiğinde, Türkiye'de anayasa önerisinde bulunan TÜSİAD'ın, “12 Eylül Anayasası”nın özünü oluşturan sınıfsal egemenlikle ve çıkarlarla hiç bir çatışmasının olmadığını net bir biçimde ortaya çıkarmaktadır. Fakat sınıf iktidarının restorasyon ihtiyacı yeni bir anayasayı zorunlu kılmıştır.

Neo – Liberal Temerküzün Kurmayları ve Kurbanları

Türkiye'de, 12 Eylül'le birlikte öncelikle askerî vurucu güç kullanılarak devletin tepe noktaları ve o güne kadar belirli bir birikim ile rejim stratejisinde oluşmuş kamusal kurumlar ortadan kaldırılmıştır. Daha önemlisi emek hareketinin mücadelesi sonucunda elde edilen kazanımların kurumlaşmış biçimleri de tasfiye edilmiş ve o tasfiyeler büyük bir şiddetle gerçekleştirilmiştir. O şiddetten sonraki aşamada da “fikri iktidarda, kendisi cezaevinde” olan anlayışın yedek güçleri, en ilkesiz ve en ülküsüz kesimleri bir vahşet ekonomisinin, yani neo-liberal vahşetin kurulmasında öncü görevini oynamışlardır. Bunların başında da Turgut Özal vardı. Bu anlamda bir geçiş de yaşanmadı. 12 Eylül Özal dönemeciyle Türkiye'de yerleşik hale gelmiştir. Bu anlayış kurumsal anlamda da yerleşik hale gelmiştir. Bu yerleşikliğin en acı faturalarından başlıcasını da Kürtler ödemişlerdir.

Kürt hareketine derinlikli bir sınıfsal analiz yapmadan, bu işin sosyo-ekonomik arka planını incelemeden kimlik siyasetleri üzerinden geliştirilen söylemlerin, sivil toplumcu söylemlerden çok fazla farkı yoktur. Basit bir örnekle bunu açıklamak mümkündür: Yere göğe sığdırılamayan sivil toplumculuğun peygamberi ilan edilen, Türkiye'de üniforma taşımama anlamında sivil olmanın hiç bir sivil değeri olmayan Kimdir? Turgut Özal kendine başdanışman olarak Diyarbakır cezaevindeki zulümlerden sorumlu olan ve bütün o bölgenin sıkıyönetim komutanı olan eski Özel Harp Dairesi’nin başında bulunan kişiyi Çankaya Köşkü’ne taşımıştır. O'nun Çankaya Köşkü'ne taşınmasında tavsiyeler de Koç ve Sabancı'dan gelmiştir. O kişi sürekli olarak Türkiye'nin önde gelen sermayedarlarına saygısını ve sevgisini hep belli etmiştir. Ne hikmetse görüşmeler hep Kıbrıs üzerinden olmuş ve oralarda biraraya gelmişlerdir.

Hukukun Sefaleti

Sadece bu örnek bile 12 Eylül'deki genel kapitalist şiddetin niteliğini göstermesi açısından önemlidir. Bu noktada TÜSİAD ile kurumlaşan veya diğer sermaye örgütlerindeki güçlerin net bir biçimde 12 Eylül'ün hukuki sorumlusu olduğunu söyleyebiliyoruz. Bu vurguda ısrar etmemiz şunu beraberinde getirmektedir: 12 Eylül yargılanamaz. Bu sisteme işkence, katliam, yargılı veya yargısız infaz suç olarak duyurulamaz. Kendini devrimci diye tanımlayan hiç kimse bu sistemden adalet dilenemez. Bu sistemden adalet dilenciliği, bu sistemi meşrulaştırmak anlamına gelir. Bu sistemin yargılanmasının tek yolu, bu sistemdeki sınıfsal egemenliği ortadan kaldıracak bir girişimin parçası olabilmekle ve bunu sonuca ulaştırmakla mümkündür. Bunun haricinde 12 Eylül yargılamalarından söz etmek ve 12 Eylül yargılamalarını, 12 Eylül'den sorumlu olan tekelci sermayenin ekonomik, politik, hukukî iktidarına emanet etmek ikiyüzlülük değil ise, nedir? Bu söylem ile yürümek sistemle bütünleşmenin siyasetidir. Bunun başka bir anlamı yoktur.

2. BÖLÜM

"BARIŞ" KALPAZANLIĞI

http://www.halksahnesi.org/guncel/anayasal_kusatma/kalpazanlar.htm

Ağzındaki baklayı çıkaran TÜSİAD’ın, oluşma ihtimali içindeki “yeni anayasa”ya bir rapor ile yaptığı müdahaleyi değerlendiren söyleşimizin 2. Bölümü, sermayenin birdenbire ortaya çıkan “özgürlük” arzusunu değerlendiriyor. Savaş ekonomisinin hiç bir zaman içinde olmamış gibi davranan sermayenin, devlet ile sivil toplum ikilemini yaratarak başardığı bu politika, gökyüzüne saldıkları “barış” güvercinlerinin büyüsünü seyreden toplumun, kendi toprağındaki neo-liberal barbarlığı görmesine engel oluyor. Piyasa sömürgeciliğinin kalpazanları, sahte “barış”ın yasalarını vesayet altına almaya çalışıyorlar. Bunu yaparken de, kendi icat ettikleri ulus-devletin karşısına sivil toplum ve adem-i merkeziyetçiliği koyuyorlar. Savaş ekonomisinin kârlarının yerine, sivil piyasa sömürgeciliğinin kârlarını koymaya çalışarak halkları pazara tehcir etmenin yasal dayanaklarını yaratmak istiyorlar. Suat Parlar bu bölümde “kirli savaş” diye tanımlanan sürecin ekonomik ve politik alt yapısının çıplak gerçekliğini bize anlattı.
(Yiğit Tuncay – www.halksahnesi.org)

Türkiye’de Askeri Endüstriyel Kompleks

“Kürt hareketine derinlikli bir sınıfsal analiz yapmadan, bu işin sosyo-ekonomik arka planını incelemeden kimlik siyasetleri üzerinden geliştirilen söylemlerin, sivil toplumcu söylemlerden çok fazla farkı yoktur” demiştik. O bölgede geçimlik ekonomiyi yıkan, on milyonlarla ifade edilen canlı hayvan varlığını ortadan kaldırarak kendi kurduğu şirketler vasıtasıyla Türkiye'de gıda piyasasına hükmeden kimlerdir? En önemlisi de “kirli savaş” adı verilen dönem boyunca -ki bunu “düşük yoğunluklu çatışma” olarak nitelendiren bir Genel Kurmay Başkanı da ortaya çıkmıştı- orduya silah satan, müteahhit olarak orduya hizmet veren ve savaş halindeki bir ordunun o anlamda tedarikçi rolüyle sağladığı müthiş imkânlardan yararlanan kimlerdir? Bu soruların cevaplarını vermek çok da zor değildir. Bütün bunları yapanlar, aynı zamanda uluslararası bir mâli düzeneğin Türkiye'ye yerleştirilmesini de gerçekleştiren sermaye gruplarıdır. Bu sermaye grupları sözü edilen “kirli savaş”ın da baş sorumlusudurlar.

Türkiye'de 500 önde gelen şirketin 57 tanesi silah şirketidir. 57 Silah şirketi içerisinde dolaylı veya dolaysız ihracatçı kapasiteyi elinde tutan 17 tanesi, aynı zamanda uluslararası silah tekelleriyle bağlantılıdır. Bu uluslararası silah tekelleri, Türkiye'deki yavru kompradorlara teknoloji aktarımı, kredi sağlama yoluyla ve bir takım patent imkânlarıyla yeni bir pazarın kanallarını açmışlardır. Burada bir askerî endüstriyel kompleks oluşmuştur. Silahlı bürokrasi, bu askerî endüstriyel kompleksin bir ucunda yer alırken, diğer ucunda komprador tekelci büyük sermaye yer almaktadır. Ama bu dünya ölçeğindeki askerî endüstriyel komplekslerle yürüyen bir iş olmaktan öte, dünya malî oligarşisiyle bağlantılıdır. Çünkü sermaye akışını, finansı sağlayan ve bu sayede Türkiye'nin bu “kirli savaşı”nın uzamasına neden olan güç, ağırlıklı olarak dünya malî oligarşisidir. Aynı zamanda da bu malî oligarşi ile birlikte nefes alan Türkiye'deki uzantılarıdır.

Mezarlık “Barış”ı

Türkiye'de PKK, başka bir örgütlenme ya da yapılanma olmasa bile, 90'lı yıllardaki ekonomik sıkışmayı aşmak açısından militer bir birikim rejiminin oturtulması zorunlu olacaktı. Yani mutlaka bir düşman icat edilecekti. Çünkü sermaye, özü ve varoluşu itibariyle sadece ırkçı değil, aynı zamanda dünyanın her yerinde militaristtir. “Barış” denilen dönemler mezarlık barışlarıdır. Bütün mezarlık barışları kısa sürerler. Halklara, devrimcilere, emekçilere, etiketlenen bazı etnik gruplara, ülkelere karşı ve bunlar olmadığı zamanda kendi içlerinde birbirlerini yiyecek düzenekler icat ederek yürütülecek savaşlar bitmeyecektir. Kapitalizmde savaş süreklidir. Savaş kapitalizmin özüdür.

Savaşın ortaya çıkardığı militer birikim rejiminin Türkiye'deki akışı içerisinde, jeo-stratejik önemini sürekli pazarlayan ilkel bir komprador burjuvazi açısından da bu süreklilik vazgeçilmez bir olgudur. Sürekli olarak stratejik önem üreten ve bu anlamda Ortadoğu'nun en büyük ordusuyla övünen bir sermayenin, elbetteki bunu araçsallaştırması da son derece mantıklıdır ve kendi açısından da ekonomik bir rasyonaliteye oturur.

Türkiye'de 80'li yılların sonundan itibaren tesislerinde silahla ilgili elektronik aygıtları üreten, ordu siparişlerinden yararlanan ve peygamberi Soros olan şahsiyetlerin son dönemde Kürtlere sevgi gösterisinde bulunması ilginçtir. Diğer yandan, Türkiye'deki Müslümanlar da bu aşırı sevgiden payına düşeni almaktadırlar. Bunlar üzerinden, Türkiye'nin bireysel atomizasyonunu, yani adem-i merkeziyetçiliğin savunulması ve bunun “açık toplum” adına yapılması gerçekliği de var.

Türkiye'de, Sorosçu, Popperci tezler üzerinden “açık toplum”u savunanların en önde gelenleri, silah sanayisinin, silah pazarının güçlü şirketlerinin sahipleridirler. Üstelik de ihracatçı konuma gelmiş şirketlerinin sahipleridirler. Bu bile, anayasal bir gelişmeden en fazla memnuniyet duyacağını ifade eden Kürt hareketleri açısından hassasiyetle değerlendirilmesi gereken bir konudur.

Cinayet Ekonomisi

Demek ki, neo-liberalizm özü itibariyle bir cinayet ekonomisinin işlerliğine dayanıyor. Bu işlerliği tanımlayan en önemli unsurlardan biri de, dünya malî oligarşisinin sistematize bir biçimde Türkiye'deki “kirli savaş”tan kâr sağlaması olgusudur. Türkiye'nin borçlanmasının da bunlarla yakından ilgisi vardır. Türkiye'deki 500 büyük şirketin son yıllara kadar “faaliyet dışı kâr” adı altında devlete borç vermeleri ve çok yüklü miktarlarda faiz almaları söz konusudur. Türkiye'deki sermayenin finans-kapital boyutu içerisinde elde ettiği devâsa rantlarla varlığını sürdürüyor olması da, gene savaş olgusuyla bağlantılıdır. Böyle değerlendirildiğinde, “üniforma giymemek sivillik midir” sorusu, elbette ki son derece önemlidir. Gelinen noktada, TÜSİAD'ın böyle bir “anayasa tartışma metni”ni önümüze koymuş olması politik tartışma açısından bizlere fazlasıyla alan açmıştır.

12 Eylül 1980'de işçi ücretleri ve maaşların milli gelirdeki payı %32.79’dur. 1985 yılında bu rakam 19.50'ye inmiştir. Bu durum tam anlamıyla bir cinayet ekonomisine işaret etmektedir. Çünkü bu kadar kısa süre içerisinde milyonlarca ailenin hayat standartlarını düşürmek bir yana, sahip olduğu tüm sosyal değerlere büyük bir saldırı gerçekleştirilmiştir. Ondan sonra da bu saldırganlığı kurumsallaştırmışlardır. Ondan sonra da, yedek iş gücü ordusu ve büyük bir emek rezervi oluşturulması, düşük ücretlere rıza gösteren bir emekçi sınıfının oluşumu sürekli hale getirilerek uygulamaya konmuştur. Neo-liberal politikanın en önemli dayanaklarından biri budur. Diğeri ise, “kirli savaş” ve o düzenekler üzerinden oluşturulan dünya finans sistemiyle bütünleşmesidir. Son olarak da, devlet borçluluğunun, devlet içerisindeki son sosyal uygulamaları da sosyal kurumlaşmaları da ortadan kaldıracak seviyeye gelmesidir.

Verdiğimiz bu rakamlar, belki ilk anda çok fazla anlam ifade etmeyebilir. Ama şunu söylersek tablo daha netleşecektir: 1980'de çalışan başına kâr, sermayedarlar açısından ortalama 231 bin TL’dır. 1984 yılında çalışan başına kâr 1 milyon 96 bin TL olmuştur. Sömürünün boyutunu düşünün. Nasıl sağlandı bu? Şu şekilde:

1. İşkence

2. Gözaltı kampanyaları

3. İdamlar

4. Cezaevlerini toplama kamplarına dönüştürme mantığı

5. Toplumu beyinsizleştirme

6. Toplumun üzerindeki terörü sürekli hale getirmek

7. Bu mekanizmaları yaratma

Kendi emekçilerine savaş ilân etmiş bir silahlı bürokrasi yapılanması

Giderek bunun adını komprador olmaktan çıkarıp, şöyle de söylemek mümkündür; tekelci komprador burjuvazinin çıkarlarıyla da bütünleşmiş silahlı bürokrasi, bu anlamda bir blok oluşturmaktadır. Bu blokta müteahhit ile taşeron biraraya gelmektedirler. Bunlar artık işgalci bir gücü oluşturmaktadırlar. Bu ülke aynı zamanda işgal ediliyor. Bundan sonra Türkiye'de burjuvaziye işgalci burjuvazi diyeceğiz.

İşgalci Burjuvazi

Sizce ortaya koymaya çalıştığımız bu tabloda herhangi bir etnik ayrım var mıdır? Bence yoktur. Topyekün emekçi sınıflara bir saldırı söz konusudur. Söz konusu bu saldırıdan en fazla etkilenen de bölge olmaktadır. Çünkü geçimlik ekonominin yıkılması bir stratejiye dayanmaktadır. Sadece bir askerî ve güvenlikle ilgili bir strateji değildir söz ettiğimiz. Aynı zamanda malî bir stratejinin varlığını da vurgulamaya çalışıyoruz. Geçimlik ekonomi yıkılmış ve Kürtler piyasaya tehcir edilmeye başlanmıştır. O bölge piyasalaştırılmaktadır. Piyasalaşmayla birlikte, o bölgede bir alt komprador sınıf hızla güçlenmiştir. Bu güçlenme Özal döneminde kurumsal hale getirilmiştir. Bugün de yürürlükte olan koruculuk dahil olmak üzere tüm araçlar Özal döneminde yapılandırılmıştır.

Neo-liberalizmin peygamberi olan Özal, bugün Kürtler'e yönelik şiddeti yaratan mekanizmanın kurucuları, ataları arasında yer almıştır. Ama Türkiye'de çelişkileri “sivil toplum ile devlet” arasına sıkıştırmış olan anlayış, bunun üzerini ısrarla örtmektedir. Bunun üzerini örtmenin faydalarını da görmüşlerdir. Çünkü Kürt politikası, narko-politikle semiren, bu konuda uluslararası istihbarat örgütleri ve Türkiye'deki kirli savaş düzeneğini işleten güçlerle ortak hareket eden bir ilişkiler bütününün içine düşmüştür. Gelinen nokta da, müteahhitlik hizmetleri ve o ilişkiler bütünüyle bağlantılı bazı fonların aklanmasına bağlı olarak kendini geliştiren alt komprador bir yapılanmaya doğru sürüklenmiştir. Ne yazık ki, Kürt hareketleri son dönemde “demokratik cumhuriyet” vurgusunu ön plâna çıkartırlarken bu sınıfsal arka plânı unutturmuşlardır.

Komprador bir Kürt burjuvazisinin ortaya çıkmış olması, çekirdek halinde bulunan böyle bir burjuvazinin “kirli savaş”ın yararlanıcıları arasında olması ve neo-liberal tezlerle bütünleşmeleri gözlerden uzak tutulmaya çalışılıyor. İş öyle bir hale geliyor ki, şunu söyleyebiliyorlar; “Dünya artık küreselleşti. Biz artık bu saatten sonra bağımsızlık da istemiyoruz. Bir Türk devleti olsun ve bu Türk devleti etnik anlamda kendi özerkliğini ilân etmiş, yerelleşmiş bölgesel güçlerle, bu güçlerin meclisleriyle uzlaşsın. Bu temelde yeni bir yapı oluşsun. Bu yapı giderek bölgeye de taşırılsın. Mesela, Kuzey Irak'ta da kendine alan açsın. Bu bölgeselleşme bizim açımızdan yeterlidir. Ulusların kendi kaderini tayin hakkı denildiği zaman bizim aklımıza gelen budur”.

Bu argümanlar, Avrupa emperyalizminin “etnik parselasyon politikası”nın bu bölgeye yansımasıdır. Üstelik de, bunu bir ilericilik kisvesi altında savunabiliyorlar. Oysa ki, bu anlamda bir yerelleşme, yer yer feodal ölçeklere de taşıyan, ilkel, vahşi bir komprador burjuvaziye hukukî, ekonomik iktidarını sağlamlaştıracak yetkilerin devredilmesi anlamına gelir. Bu çerçeve içerisinde ne yaparlar?

Uluslararası sermaye ve küresel şirketlerle doğrudan muhatap olmanın avantajlarından yararlanmayı “ulusların kendi kaderini tayini” gibi yuttururlar.

3. BÖLÜM

"KADER"İN PİYASALAŞMASI

http://www.halksahnesi.org/guncel/anayasal_kusatma/kader.htm

Kader” kelimesi, “bütün olayların önceden ve değişmeyecek biçimde düzenlendiğine inanılan doğaüstü güç, ezeli takdir” anlamına geliyor. Bu anlam olarak başka bir iradeye işaret ediyor. İradenin belirleyicisi ise “güç” kelimesi oluyor. Başına “kendi” kelimesi gelince, kavram dünyevileşiyor. Dünyevileşme ile birlikte artık irade insanın kendi ellerine geçmiş oluyor. Kendi dışındaki bir iradenin ortadan kaldırılabilmesi güç ile doğru orantılıdır. Peki halklar kendi iradelerini ellerine alabilecekleri gücü nereden alırlar? Bu gücün dinamikleri nelerdir? TÜSİAD’ın “yeni” bir anayasa tartışmalarına getirdiği vesayeti olan raporunu konuştuğumuz Suat Parlar ile 3. Bölümde bu konuyu irdeledik. Halkların kendine ait olmayan iradelerinin, kendi iradeleriymiş gibi gösterilmesinin metafiziğinin analizi, “sorun”ların gerçekliğine daha fazla yaklaşmamıza yardımcı olacaktır. (Yiğit Tuncay – www.halksahnesi.org)

Antropolojik Halay

“Demokrasi-serbest piyasa-insan hakları” denilen neo-liberal “yeni din”, bölgeye bu parlak sözlerle sokulmaya çalışılıyor. Bu “yeni din”in bölgeye ikame edilmesi için devrede olan ve bunu mümkün kılmaya çalışan uzlaşmacı, çıkarcı bir küçük burjuvazinin politik işlevleri istekle yerine getirmesi de son derece önemlidir. Hep birlikte küresel şirketlerin, uluslararası sermayenin üçlü ideolojisi olan “demokrasi-insan hakları-serbest piyasa” üzerinden bir alışverişe giriliyor. Diyorlar ki; “alın demokrasiyi, insan haklarını, serbest piyasayı, karşılığında kromu, bakırı, petrolü bize verin”. Bu yeni bir pazar tek tanrıcılığıdır.

TÜSİAD son dönemde Diyarbakır'a bir çıkarma yaptı. Bu çıkarma neredeyse bir antropolojik hazırlık üzerinden yürütüldü. O bölge incelendi. İncelenmesi neticesinde, nasıl bir “halkla ilişkiler” kampanyası yürütüleceğine karar verildi. TÜSİAD bundan sonra; “Kürtler'in kendi kaderini tayin hakkı benden sorulur” dedi. Bir “antropolojik halay” ile mesaj verilmiş oldu. Ne yazık ki, orada bulunan insanlar buna tepki göstermediler. Bu bir antropoloğun incelemek için gittiği bölgede, tepki görmemek adına, o bölgenin adetlerini değerlendirerek, bunun üzerinden yaklaşımını kurgulamasına benziyor. Böylece TÜSİAD bir “antropolojik halay” biçimini de, Türkiye folklor tarihine armağan etmiş oldu. Bu son derece önemlidir.

Ne yazık ki, TÜSİAD üyelerinin hangilerinin silah şirketlerine sahip olduğunun, bu silah şirketleri üzerinden Türkiye'de komprador rejimin bütün şiddetini Kürtlerin üzerine boca ederek nasıl bir iç savaşı yürüttüklerinin üzerinde durmuyorlar. Bu noktayı incelemiyor ve değerlendirmiyorlar. 1982 Anayasası’nın rehabilitasyonu bu bölgede Kürtlere, Türklere ve daha doğrusu topyekün emeğiyle yaşayan insanlara ne getirecektir? Bu soru sorulmuyor. Bu anayasaya Kürtlerin hoşuna gidecek tarzda bazı soyut ifadelerin yerleştirilmesi, nedense büyük bir heyecan yaratıyor. Ayrıca ulus-devletin tanımları da son derece gereksiz. Bu konuda bir problem yok. Ama küresel kapitalizme eklemlenmiş ve onun iş göreni vaziyetinde meşruiyetini Wall Street bankerlerinin çıkarlarını korumaktan alan bir ulus-devlete, birlik adına Kürtlerin davet edilmesini savunmanın da bir anlamı yok.

Misak-ı Beynelmilel: Varlığım Piyasa Milliyetçiliğinin Varlığına Armağan Olsun

Bu anlamda, Türkiye'de küçük burjuva radikalizmi de çok açık bir biçimde sistemi meşrulaştırıyor. Çünkü o küçük burjuva radikalizmi statükocu bir anti-kapitalizmi içeriyor. Statükocu anti-kapitalizm, kapitalizmin sonuçlarıyla, gelir eşitsizliğiyle, yoksulluğuyla, tekelci şirketlerle ilgilenir. Ama onları vareden temel mekanizmalar üzerinde durmaz. Küçük burjuva iktidar fetişizmine saplanmıştır. Devlet ve iktidar fetişistidir. Sınıflar üstü bir devlet metafiziği içerisinde hareket eder. Ona göre adı ulus olan bir devlet, sınıflar üstü nitelik taşır. Bu devletin bağımsızlığı için mücadele eden güçlerin derûnî bir şekilde içinde yer aldığı veya yer alması gerektiği bir devlettir. Bu statükocu anti-kapitalizm, sosyalist çerçeve içerisinde bir anti-kapitalizm olmadığı için hızlı bir şekilde faşizme sürüklenir. Sistemin payandası olmaya ve sistemin işleyişini meşrulaştırmaya sürüklenir. Küçük burjuva radikalizminin varacağı son nokta piyasa milliyetçiliğidir.

Elbette ki, kardeşlik edebiyatı üzerinde Kürtlerin böyle bir yapıya davet edilmesinin de anlamı yoktur. Bu tip çıkışlar da, şimdiden sonra çok fazla bir anlam taşımıyor. Bu kadar çok Kürtler üzerine konuşmamızın gerekçesi nedir? TÜSİAD anayasasının, Türkiye'deki çözümsüzlüklere “sorun” başlığı adı altında Kürtleri dahil etmiş olmasıdır. Halbuki sorun, TÜSİAD'ın varlık koşullarıdır. İşlettiği sömürü mekanizmaları ve taraf olduğu askerî endüstriyel komplekstir. Finansal malî oligarşinin kompradorluktan öte işgalci bir güç haline gelmesi ve bunun Türkiye toplumuna müthiş ölçekte bir ayrılıkçılığı ekmesidir. Bunların sorun olarak görülmesi gerekirken, toplumu başka rehabilitasyon raporlarıyla oyalıyorlar. Dünyada neo-liberalizmin işletildiği ülkelerde iki strateji vardır. Bunlar bilimsel olarak da, ekonomik terimlerle değerlendirilir:

1. “Neo-liberal politikaların meşrulaştırılması” adı altında kurumsal işlevleri de yerine getirelim ve halka bir takım olanaklar sağlayalım.

2. Halkı parçalayalım ve iki ulus stratejisi üzerinden gidelim.

“Bunlardan biri alabildiğine ezilsin ve diğerine bir takım kaynaklar verelim; daha fazla kaynaklar verebilme olanağımız yoktur” biçiminde bir strateji işletirler. Ezilenin, ezilmesi kararı alınanın, çarpık bir bilinç üzerinden sisteme bağlanması, açıkçası, ezilenin tekelci burjuvazinin payandasına dönüşmesini getirecektir.

İki Ulus Stratejisi

Türkiye'de “iki ulus stratejisi” işletiliyor. Özellikle tüketim üzerinden bir takım kaynaklar belli kesimlere aktarılıyor. Fakat halkın büyük bir çoğunluğu müthiş sefalet koşullarına mahkum ediliyor. Bu sefalet stratejisi bir şekilde sürekli hale getiriliyor. En önemlisi de, bu koşulların sınıfsal arka plânının üzeri etnik ve dinî söylem üzerinden örtülüyor. Türkiye'de tam anlamıyla bir Amerikan cemaatçiliğinin, tıpkı hukukun Amerikanlaşması gibi genel kabul gördüğünü gözlemliyoruz. İşte bu “iki ulus stratejisi” aynı zamanda politik sözcülerini de buluyor. Ne yazık ki, en fazla ezilenler, sömürülenler, komprador tekelci burjuvazinin birikim stratejisine kurban edilenler, cellatlarıyla ortak hareket ediyorlar. Neden? Çünkü kimlikçi bir siyaset uygulanıyor. Onların kültürü ve dili üzerinden bir söylem geliştiriliyor. Bu aldatıcı söylem sayesinde bir problem yaşanmıyor. Türkiye'de tekelci komprador burjuvazinin öncülüğünü yaptığı egemen blok, açıkçası, bir ülkesel çerçeve içerisinde değil de, bir arazi çerçevesi içerisinde Türkiye'yi değerlendiriyor. Bu anlamda Kuzey Irak'ı da bir arazi olarak görüyor.

Artık Türkiye'de alt emperyalistleşme noktasına gelmiş ve bunu bölgeye taşıyacak olan komprador burjuvazinin, Kuzey Irak'a yönelik de çok ciddi hazırlıklar yaptığını görüyoruz. Komprador burjuvazi, buraları piyasa sömürgeciliğinin denetimine alma çabası içerisindedir. Bunlarla en fazla işbirliği yapanlar da, önde gelen feodal Kürt komprador burjuvazisidir. Bu noktada devlet gücünü kullanırlar mı, kullanmazlar mı? Bu devlet gücü sert Pinoşeci (Augusto Pinochet) bir devlet gücü mü olur, yoksa TÜSİAD anayasası tarzında yumuşak Pinoşeci mi olur? Bunu zaman gösterecektir. Eğer bu kapitalist genişleme sürecinde bu yatırımların değeri artarsa, o yatırımlar tehdit altına girdiğinde, yani Kürt insanı örgütlenip bilinçlenip kendi burjuvazisi ve komprador Türkiye burjuvazisine karşı mücadele kararı aldığında, en sert metodlarla bunun bastırılmasını savunacak olanlar bugün Kürtleri sevgili ilan eden burjuvalar olacaktır.

“Kader”in Piyasalaşması

Neo-liberalizmin buradaki ideolojik meşruiyetini geliştirmesi, giderek de bunu Kürtler üzerinden bir hegemonyaya dönüştürmesi ve bunu yaparken de etnik kimlik vurgularını ön plana çıkaran bir “insan hakları” söylemini kullanması son derece aldatıcıdır. Bu aslında savaşın bittiği anlamına da gelmez. Bu olsa olsa dönemsel “düşük yoğunluklu demokrasi” anlamına gelir. Bu yapısal bir gelişme de değildir. Aslolan neo-liberal birikim sürecinin burada problemsiz işletilmesidir. Bu çerçevede “şiddet gerekiyorsa şiddet, uyuşma gerekiyorsa uyuşma, mezarlık barışı gerekiyorsa mezarlık barışı” izleyecekleri yol olacaktır. Bunların hepsi içiçe de olabilir. Dolayısıyla, özü itibariyle TÜSİAD anayasasını “Kürt sorunu”nun çözümünde bir araç olarak değerlendirenler, bir müddet sonra dünya sermayesinin Türkiye'deki vurucu gücü olan komprador burjuvazinin aracı haline geldiğini göreceklerdir.

Orada antropolojik halay boşuna çekilmedi. Dünyanın en önde gelen krom, bakır yatakları orada ve iddia edildiğine göre; uranyum, doğalgaz, petrol de orada. Pek keşfedilmemiş bir bölge olarak Ergani-Pirinçlik hattı da son derece ön plana çıkıyor. Artık hazırlığını yapmışlar ve bir an önce küresel şirketlerle bunun pazarlığını yerellik üzerinden gerçekleştirmeye kararlılar. Bunu da Kürt politikasıyla kamufle eden yerli komprador burjuvazi, bölgede şekillenmiş durumda.

Türkiye'de kendine Türk diyen, kurduğu devletin koordinatlarını da ağırlıklı olarak “Aşkenaz Türkçülük”ten çıkaran burjuvazi ne kadar “milli” ise, oradaki burjuvazi de o kadar “milli”dir. Dünya kapitalizmi organiktir. Dolayısıyla, kendisini ulusal olarak tanımlayan devletler ve burjuvaziler, dünya ölçeğinde organik sermaye bileşiminin köşe taşlarıdır. Bu anlamda bir ulusun “milli” ölçekler içerisinde “kaderini tayin etmesi” bu çağda mümkün değildir. Bu çağda, ancak milliyetsiz uluslar kaderlerini emek üzerinden tayin etme olanağını bulabilirler. Çünkü onlar sistemden kopuş üzerinden güçlü bir programa, bir mücadele diyalektiğine sahip olabilirler. Aksi takdirde neo-liberal reçetenin kendilerine yeni bir metafizik ile yutturulduğu Afrikalılaşma örneğini yaşarlar. Afrika'nın önde gelen liderlerinden Jomo Kenyatta'nın bir sözü var: “Buraya misyonerler geldiler. Ellerinde İncil, ağızlarında Tanrı sözü vardı. Bize İncil'i verdiler ve bir süre sonra elimizde İncil kaldı. Bir süre sonra bütün kaynaklarımızın bizden çalındığını gördük”.

Kürtler seçimlerini istedikleri gibi yapabilirler. “Demokrasi - serbest piyasa - insan haklarını” alıp bütün kaynakları verebilirler. Buna Kuzey Irak da dahil. Ya da Ortadoğu'da Türk, Kürt, Arap, Fars halklarıyla emekçileriyle bir bütünleşmeyi önlerine hedef olarak koyabilirler. Böylelikle bu bölgede neo-liberal küreselleşmenin, piyasa sömürgeciliğinin arzu ettiği tarzda bir atomize olmayı, parçalarına ayırmayı önlerler. Bu kendilerine hem bağımsızlıkları anlamında alan açar, hem de bu noktada “kendi kaderlerini tayin hakkı”nın hiç bir itiraz görmeksizin bu halklar tarafından kabulünü sağlayabilir.

Bu hakkın kabul edilmesi, mutlak olarak ayrılma övgüsünün kabul edilmesi, ayrılmanın bir değer olarak kabul edilmesi anlamına gelmez. Kim açısından gelmez? Diğer halklardaki devrimciler açısından gelmez. Arap, Türk ve diğer devrimciler açısından önemli olan bu hakkın kabul edilmesiyle birlikte, eğer bu hak mutlak bir ayrılma politikasına dönüşecekse, bu dönüşüm neo-liberal piyasa sömürgeciliğinin buraya çok daha keskin cephe hatlarıyla oturmasını getirecekse, buna karşı çıkmayı zorunlu kılar. Ancak bu noktadan itibaren yeni bir programın esasları oluşturulabilir. Yani çıkış noktası budur. Yoksa Wilsonyen tarzda bir “kendi kaderini tayin hakkı”nın mutlak surette neo-liberal etnik parselasyonu bu bölgedeki bütün halkları zayıflatacak, onların devrimci iradelerini köreltecek, bütün umutlarını ortadan kaldıracak tarzda oluşturulması, en başta Kürtlere zarar verir. Ki TÜSİAD'ın öne sürdüğü anayasal formülasyonlar böyle bir öneriyi içeriyor.

Temsilin Lübnanlaşması

Bireyin özerkliğinden bahsediyorlar. O birey kim? Tabi ki ulus ötesi şirketler. En önemli bireyler o şirketlerdir. Çünkü “hukukun üstünlüğü” denildiği zaman, küresel şirketlerin üstünlüğü anlaşılmalıdır. Küresel şirket ise, çağımızda bireyin ta kendisidir. Birey denildiği zaman insan anlaşılıyor, fakat bu yanlıştır. Buraya önerilen “demos”suz bir demokrasidir. Daha doğrusu kölelerin neden, niçin ve nasıl itaat ettiklerini bilmeden, o itaati içermeleridir. Kölesiz demokrasi olmaz. Demokrasinin özü kölelik ve köleciliktir. Ücretli kölecilik düzeni, özü itibariyle bir pluto demokrasi, yani plutokrasi yaratmıştır. Böyle bakıldığında, demokrasi talebiyle, kölelik talebi arasında hiç bir fark yoktur. Köleliği aşan talepler, ancak çok sorunlu ve güçlü bir kollektivist anlayışıyla mümkündür. Kollektivite, bu bölgede yaşayan halklar açısından ayrılarak çürüme anlamına gelmez tabi ki.

TÜSİAD Lübnanlaşmayı öneriyor. Nedir Lübnanlaşma? Lübnanlaşma; tüm halkın etnik, dini ve mezhepsel temellerde ayrışmasıdır. Kim oldukları değil, ne oldukları üzerinden bir politika olmayan politik temsil alanlarına bölünmesi sistematize edilmek isteniyor. Sadece Türkiye açısından değil, bütün ülkeler açısından Lübnanlaşma, yani sonsuz bir cemaatleşme olgusunun planını yürütüyorlar. Dini, etnik, cinsel bölünme gibi teorilerle suni çelişkiler üretiyorlar. Peki bu bölünme kimin işine yarayacak? Bunun üzerinde elbette durulmuyor.

4 . BÖLÜM

İNSAFIN İNFAZI

http://www.halksahnesi.org/guncel/anayasal_kusatma/insaf.htm

İnsanlık tarihi boyunca yaptırımı olan yasalar dışında, merhamete, vicdana veya mantığa dayanan adalet duygusundan temellenen bir hukuk anlayışı da şekillenmiştir. Bu hukuk anlayışını insanlık "insaf" diye tanımlamıştır. Kimi zaman insanlık "insaf" diyerek zorbalığa ve sömürüye karşı ayaklanmış, kimi zaman da "insaf" diyerek kendini durdurmasını bilmiştir. Peki insanoğlu "insaf"a nasıl yabancılaşmaya başlamıştır? Mesela Engels, Adam Smith'i ekonomi politiğin Luther'i olarak tanımlamıştı. Dini ve imanı dünyanın özü olarak gören Luther gibi, Adam Smith'de tam rekabeti insan ve doğanın özü olarak görmüştü. Sonuçta ikisi de kilise kökenliydi. İkisi de "dindar" burjuvazinin tarih sahnesine çıkışına hizmet ettiler. Toplumların ekonomi politiğe dayalı dönemeçlerinde, ahlakı da bu yapısal değişikliklerle yeniden şekillendirilir. Halkların bu değişimlere ikna edilmesi, her zaman metafizik referansları içermiştir. TÜSİAD'ın yeni anayasa tartışmalarında "dindar" sermayeye işaret eden yaklaşımları da gözümüzden kaçmamıştır. Söyleşimizin 4. bölümünde Suat Parlar ile bu konuyu değerlendirdik. (Yiğit Tuncay – www.halksahnesi.org)

Suç İçin İyi Olan Kapitalizm İçin de İyidir

Türkiye'de tekelci çeteler konfederasyonu savaş ilân etmiş durumdadır. Bu savaş “düşük yoğunluklu demokrasi” olarak da değerlendirilebilir. Yumuşak Pinoşeciliğin topluma dayatılması plânının, anayasal çerçeveye büründürülmüş tartışmalarını, formülasyonlarını, savaşın bir biçimi olarak yürütüyorlar. Bunun bir “hukuk” güvencesi çerçevesinde neo-liberal düzenin yerleşmişliğini, engellerden arındırılmışlığını, bu temelde devlette gerçekleşen dönüşümün iyice pekişmesini garanti altına alacağı neredeyse kesindir. Bu kesinlik, adına “seçim” denilen, “seçme düzeni”nden kaynaklanıyor aynı zamanda. Çünkü tekelci düzenlerde “seçim” olmaz, “seçme” olur. İnsanlar “seçim” yapmazlar, sadece önlerine konulan seçilmiş olanları onaylarlar. Bu bir onay mekanizmasıdır. Bu onay mekanizmasının meşruiyetine dayanılarak, halk, daha doğrusu emekçiler kendilerini ezecek olan mekanizmaların meşruiyetini rızalarıyla onaylamış olurlar. Son derece hain ve entrikacı bir düzenektir bu. Bu düzeneğin adına da “demokrasi” denilir.

Aslında çağımızda neo-liberal devletin işleyişinin odağında “karşı ayaklanma doktrini”ne (*) göre şekillendirilmiş bir kurumlar, kurallar, ideolojiler bileşkesi yatar. “Karşı ayaklanma doktrini”, “küresel isyancı” kodlamasıyla; hakları için mücadele eden emekçilerden, öğrencilere, grev yapan işçiden, devrimi hedefleyen kesimlere, örgütlenmiş bir sosyalizm mücadelesini etkin bir biçimde verenlerden, toplumsal kurtuluş programıyla emperyalizmden kopuşu kabul eden ulusal kurtuluşçulara kadar, sömürüyü reddeden bütün kesimleri hedefler. “Karşı ayaklanma doktrini” olmadan, “milli güvenlik ideolojisi” ve onun devletini içeren düzenlerin işletilmesi, yerleştirilmesi, kurumlaştırılması mümkün olamaz.

Özellikle, Türkiye gibi ülkeler söz konusu olduğunda, kapitalizmin genel şiddeti, mafyatik birikim tarzı, militarizmi, kirli savaşlarda taraf olması, Türkiye'deki iç savaşlarda devrimcilere karşı en kriminal mücadeleleri veren unsurların işverenler arasından çıkması kaçınılmazdır. Çünkü ister istemez kapitalist düzen açısından bir meşruiyet krizi sürekli olacaktır. Bu meşruiyet krizinin giderilme koşulu, ara dönemler dışında “sermayeleşmiş zor”un açık hale gelmesidir. “Sermayeleşmiş zor”, kendisini ağırlıklı olarak iç savaş süreçleriyle, tecritlerle, cezaevlerine yönelik terör kampanyalarıyla ortaya koyar.

Ahlâksız Kapitalizmin Ahlâkı

TÜSİAD bu statükonun ebedileştirilmesi adına formülasyonlar geliştiriyor. Birey odaklı, hiç bir ayrıcalığa yer vermeyen anayasadan söz ediyor. Ki birey ideolojisi neo-liberalizmin köşe taşıdır. “Birey” denildiği zaman akla elbette ki, küresel şirket ve onun çıkarları gelmelidir.

Tüm vatandaşların farklılıklarından bahseden bir anayasa önerisinde bulunuluyor. Eskiden yalan da olsa “fırsat eşitliği”nden söz edilirdi. Artık “fırsat eşitliği”nden de söz edilmiyor. Artık farklılıklardan söz ediliyor. Farklılıklar nasıl bir fırsatı içeriyor? Buna verilecek cevap nettir; fırsatlar değil, koşullar eşit olmalıdır. Eşitsizlik ve mülkiyetle bütünleşmiş düzen mekanizmaları varlığını sürdürdükçe, koşullarda eşitlik elbette ki mümkün olmayacaktır. Eşitlik olmadan özgürlük, bir vahşetin, bir cinayet ekonomisinin adı olur. Eşitsizlik ve mülkiyetin sürekli savaş üretmesi doğaldır. Bu durum konjonktürel değil, yapısaldır.

Dolayısıyla sermaye düzeninden barış, hoşgörü, ahlâk beklemek yerinde değildir. Kapitalizm gayri ahlâkidir. Ne ahlâklıdır, ne ahlâksızdır. Oysa neyin iyi, neyin kötü olduğuna dair politik kararlar alma süreci olarak “etik” dediğimiz evrensel olgu -ki bu anlamda ahlâktan da yer yer farklıdır- kapitalizmin hiç bir temel ideolojik ölçütüyle, varoluş biçimiyle uyuşmaz. Ama bu etik eşitliğe dayalı özgürlükçü bir etik ise tabi. Yoksa burjuvazi de bir “etik” iddiasında bulunuyor.

İnsafın İnfazı

Dünya ölçeğindeki her kriz döneminde yeni amentülerle bezenmiş bir takım yeni dinler ortaya çıkıyor. Çağımızda geçerli olan nedir? “Serbest piyasa” adı altında, piyasa sömürgeciliğini dayatan pazar tek tanrıcılığıdır. Böyle değerlendirildiğinde artık dünyanın hiç bir yerinde müminliğin, kapitalizmin karşısında bir değer ifade etmesi mümkün değildir. Çünkü, dünyanın bütün dinlerinde inananlar, insanların adalet ve eşitlik taleplerinin yüceltilmesi üzerinden inançlarını kurarlar. Bu inanç kurma olanağı artık müminlerin elinden çekilip alınmıştır. Bu bütün dinler için de böyledir.

Neo-liberalizm dinleri asimile etmiştir. Çağımızda neo-liberalizm din asimilasyonu üzerine dayanır. Bu sadece Türkiye için de geçerli değildir. Dünyanın pek çok yerinde neo-liberal vicdansızlığın, küresel ölçütleriyle bütünleşmiş bir yeni dindarlık dalgasıyla karşı karşıyayız. Yeni dindarlık dalgası vicdanı, toplumsal adaleti, eşitlik inancını, kardeşliği reddetme temelleri üzerine dayalıdır. Burada aslolan bireyin kendi özerkliği kodlamasıyla bir takım dinî ayin biçimlerinin, sözde özgürlük simgelerinin, o dinin mümini olmak açısından piyasalaşmasıdır. Yani bir göstergeye dönüşmesidir. Dindarlığın kendine özgü göstergelerini yaratan neo-liberal piyasa sömürgeciliği, o göstergelerin pazarlanmasından hem yeni modalar türetmektedir, hem de bu modalar üzerinden postmodern dindarlık üretmektedir.

Büyük öykülere, büyük birikimlere, büyük tarihsel anlatılara, büyük adalet arayışlarına dayanan dinlerin yerini parçalanmış, soyut “özgürlük” söylemleri almıştır. Kapitalist yabancılaşmanın kendisine dayattığı koşulları kabullenen, dünyayı değiştirme konusunda hiç bir iddia taşımayan, adaletli bir dünya arzusundan bile vazgeçen, kapitalizme zincirlenmiş yeni bir dindarlık türünü ortaya çıkarmışlardır. Bu dindarlık türü, özellikle, çağımızda küreselleşmenin ideolojisi olan neo-liberalizm ile barışıktır.

Neo – Liberal İlahiyat

Bu ölçütlerle neo-liberal ilahiyattan söz edebilmek artık mümkün hale gelmiştir. Bu ilahiyat, özellikle, Türkiye'de ağırlığını hissettirmektedir. Bu çerçeveden bakıldığında ABD'nin kendi suretinden bir dünya yaratma planında başarılı olduğunu görüyoruz. Çünkü ABD'nde kapitalist vahşeti olumlayan, onaylayan din kalıpları, bir cemaatçilik bütünleşmesi içerisinde Amerikan kapitalizminin meşruiyetinin dayanağı haline gelmiştir. ABD dünyanın en “dinci” topluluğudur. Neo-liberal kapitalizme uyum konusunda, belki de, dünyada en neo-liberal, kapitalist yobazlığı benimseyen ikinci toplum, Türkiye toplumudur. Amerikan imgesinden yaratılmış Türkiye cemaatçiliği, açıkçası, Türkiye'de İslamiyetin yerini almıştır. Çünkü din cemaatçiliği özünde barındırmaz. Cemaatçilik, ancak, Evanjelik kodlara bağlı ve Evanjelik kodlarla Yahudiliğin uyumu üzerinden gerçekleştirilecek bir olgudur. Cemaatçilik İslâmın özüne aykırıdır. Cemaatçiliği bir sosyolojik olgu olarak ve neredeyse enetelektüel zorbalıkla dayatan kesimler, bu anlamda neo-liberalizmin entelektüel tetikçiliğini yapmaktadırlar. Bu tetikçiliği yapanlar karşılığını da bulmaktadırlar.

Dinin büyük metafizikleri, büyük tahayyülleri, büyük açılımları, indirgemeci bir tarzda insanları sadece basit örtünme kodları üzerinden parçalayan yeni bir tür ayrıştırma potasına dönüşmüştür. Bir birleştirme potası değil, ayrıştırma potasıdır. Oysa ki, İslamiyet söze “ey insanlar” diye başlar, “ey cemaatler” diye başlamaz. Bu tarz bölünmüşlükleri ve parçalanmışlıkları kabul etmez. Bu elverişlilik, ekonomik rasyonaliteye bağlanmış bu “yeni dindarlık” biçiminin neo-liberal devlette kadrolarını bulması ve hatta “dindar cumhurbaşkanı” adı altında Özal üzerinden ekonomik rasyonaliteye, serbest piyasaya adanmış bir yeni tür dindarlığın İslâmi biçimler içinde kendisini sunmasıdır. Bu politika gücünü “Türk-İslam sentezi” adı altında 12 Eylül şiddetinden beslenen kaynaklardan almıştır. Türkiye'de İslâmiyeti içinden çıkılmaz sorunlarla yüzyüze getiren bu politikalardır.

İslâmiyet vicdanları yücelten, insan onurunun paylaşımını sağlayan bir metafizik olmaktan çıkmış, pazar tek tanrıcılığının ilahiyatına dönüştürülerek, neo-liberal tezlere kurban edilmiştir. TÜSİAD'ın, cemaatleri kendine ideolojik payanda olarak görmesi ve anayasa önerisinde cemaat vurgusunu ön plâna çıkarması, bireyi cemaatlerle özdeş görmesi, aslında, son derece doğaldır. Önce Türk-İslâm sentezini ortaya attılar. Ki bu Türk-İslam sentezinin Türk kanadı, Aşkenaz Yahudilikten kaynaklanan bir Türkçülükten beslenmişti. İslam kanadındaki sorunları da neo-liberalizmle ehlileştirerek yeni bir sentez gerçekleştirdiler.

Homo İslamicusun İhtişam ve Sefaleti

Buradaki itiraz son dönemde ağırlıklı olarak Seferad Yahudilerinden geldi. Çünkü Seferad Yahudilik çok fırsatçı bir yaklaşımla sadece İsrail'in yaşatılması değil, aynı zamanda Yahudi finans kapitalinin Türkiye üzerindeki görünür ve görünmez bağlarının garantisini sağlamak adına, İslâmiyet çerçevesinde hareket eden, ama neo-liberal amentü'ye yeminli bir takım burjuva grupların gücünü görerek bir sentez arayışına girmiştir. Bu noktayı gören Seferad Yahudiliğin pirlerinden bir tanesi -ki kendisi Sorosçulukla ünlenmiştir-, yeni bir sentez önermiştir. Ne yapmıştır? Sermayeye MÜSİAD'ı işaret etmiştir. Aslında ilân ettiği; “Türkiye'de artık din Soros'un, Popper'in istediği kıvama gelmiştir” demenin bir başka yoludur. “Kapitalist anlamda özgürlükçülük, burjuvazinin ahlâk ve özgürlük tanımazlığının garantisidir” demeye getirmiştir. Diğer işadamlarına “siz geride kaldınız, statükocusunuz, bakın burada neler var” dercesine bir mücadele bayrağı açmıştır. TÜSİAD'ın önerdiği, fakat sonradan arkasında durmayıp geri çekildiği anayasanın ne kadar değerli olduğunu ve nasıl, hangi koşullarda, hangi egemenlik statülerini dondurmak için, bunu bir ilahi düzene dönüştürmek için yapıldığını da kanıtlamış oldu bir bakıma. Çünkü bu anayasal metin adına TÜSİAD ile kavgayı göze almıştır. Bu durum dönemsel bir tartışmanın parçası değildir. Bu durum tamamı ile yapısaldır.

İslâmi kalıplar içerisinde kendini sunan sermaye grupları, dindar bir burjuvaziyi temsil edemezler. Çünkü burjuvazi dindar olamaz. Dindarlık burjuvazinin özünde yoktur. Bunlar asimile edilmiş, kapitalizmle uyumlu hale getirilmiş, emek-sermaye çelişkilerini, dayanışma ağları, cemaat ağları içerisinde eritecek toplumsal bir değişimi hedeflemektedirler. İşçi sınıfının özerk ve politik-ekonomik güç olarak örgütlenmesini bu dindaşlık anlayışı ile engelleyecek, işçi sınıfının sermayeye yeni bir biat kültürüyle eklemlenmesini beraberinde getirecek yeni bir yapılanma arayışı içerisindedirler. Bu durum sol-liberaller tarafından da hararetle desteklenmektedir.

Eğer sözü edilen tarzda bir demokrasi var ise, cemaatçilik, etnik temelde ayrıştırma ve piyasacılık bu demokrasiyle çatışma halinde olacaktır. Kapitalizm, demokrasi ve özgürlüğün düşmanıdır. Bunların bir arada olabilmesi mümkün değildir. Demokrasiye sınıflar üstü bir bağlamda yaklaşmamanın da, aslında ne kadar zorunlu olduğunu gösteriyor. Demokrasi; sınıflarüstü, sistemler üstü bir ideal, bir metafizik değildir.

12 Eylül Anayasası’nda Akademik CIA Parmağı

TÜSİAD bu alanda düşünen ve üreten zihinlerin çalışmalarına bağlıyor süreci. Üreten ve yaratan zihinler 12 Eylül öncesinde de vardı. 12 Eylül öncesinde Tercüman Gazetesi Nisan ayında bir anayasa paneli düzenlemişti. Onun yanı sıra Yeni Forum Gazetesi'nin bir anayasa çalışması vardı. Yeni Forum Gazetesi ve Tercüman Gazetesi'nin anayasa çalışmalarının pek çok unusuru, 12 Eylül Anayasası’na girdi. 11 Eylül 1980 günü de, TÜSİAD Türkiye ekonomisi ile ilgili çok önemli bir rapor yayınladı. Ki bu rapor gözlerden kaçmıştır. Bunların hepsi bir araya toplandığı zaman 12 Eylül Anayasası’nın, daha 12 Eylül Darbesi gerçekleştirilmeden çok önce hazırlandığı anlaşılmaktadır. Bu hazırlıkla birlikte televizyonlara çıkarak “CIA'dan para aldığı”nı itiraf eden ve bunu doğal bulduğunu söyleyen bir profesörün, sözkonusu anayasa hazırlıklarında görev aldığını biliyoruz. Ki o yapının CIA Türkiye masası şefi Paul Henze ile de bağlantıları düşünüldüğünde, CIA Türkiye'de daha önce de bir anayasa yapmıştır.

Şimdi de CIA'nın 3. sınıf teknisyeni olan, 1. sınıf spekülatör, 1. sınıf “açık toplum”cu ve 1. sınıf neo-liberal küreselleşme ideoloğu Soros'un, Türkiye'de “milli” hizmetler de bulunduğunu görüyoruz. “Milli” hizmet kavramını ortaya atan doğrudan doğruya TÜSİAD üyesi bir iş adamıdır. “Milli hizmetlerde bulunmuştur” diyor. Bunu çok bilinçli ve farkında olarak söylüyor. Soros, artık Türkiye'de “milli” ve “yerli” bir olgudur. Yabancı bir olgu değildir. Tıpkı Amerika'nın, Türkiye'de “yerli” bir olgu olarak varlığını kanıtlaması gibi. Dolayısıyla, yıllara yayılan “açık toplum” çalışmaları, fonlanmaları, entelektüel birikimlerin buraya yansıması söz konusu olmuştur. Artık tekelci sermayeye bağlı olan “organik aydınlar” grubu, bir bütünlük arzetmektedirler. Bu “organik aydın” bütünlüğü çok farklı fikir çeşitliliği varmış gibi görünse de, temel noktalarda uyum içerisindedir. Sermayenin amentüsü'nde “demokrasi - insan hakları - serbest piyasa” da uyum içerisindedir. Yani, Pinoşe'nin yumuşak rejiminde uyum vardır.

Notlar

(*)

5. BÖLÜM

"DEĞİŞİM" BARBARLIĞI

http://www.halksahnesi.org/guncel/anayasal_kusatma/degisim.htm

Türkiye’nin son 30 yılına “değişim” kelimesi damgasını vurmuştur. “Değişim” kelimesinin insanlarda heyecan yarattığı bilinen bir gerçekliktir. İnsanlar bu “değişim” kelimesi ile daha “iyi” olacaklarına inanırlar. “Özelleştirmeler, serbest piyasa, sivilleşme, devlet baskısından kurtulmak” gibi söylemlerle, halkı belli aralıklarla bu yenilenme (arınma) psikolojisi içine sokarlar. Kademeli yürüyen bu “değişim” sürecinde, halkın nisbi de olsa elindeki sermayesi “kamusal alan” burjuvazinin işgaline açılmıştır. Bu topyekün emekçilere bir saldırı olmuştur. Emekçiler “değişim” stratejisi ile yürütülen kirli bir savaşın tarafı bile olamadan, “kolektif sermayesi”nden arındırılmıştır. İşgalci Burjuvazi şimdi de “anayasada değişemeyecek hiç bir madde yoktur” diyerek, cumhuriyetin kuruluşunda “uğrunda öleceksiniz” diye emekçilerin önüne koydukları “kutsal”ları da işaret etmiştir. Artık herkesin görmesi gereken bir gerçeklik ortaya çıkmış oldu. O da: anayasalarda her madde değişir ama, değişmeyecek tek bir madde vardır; ”Egemenlik kayıtsız, şartsız egemenlerindir”. Suat Parlar ile 5. bölümde değişmeyen değişimleri konuştuk. (Yiğit Tuncay – www.halksahnesi.org)

Sömürünün “Kutsal”laşması

TÜSİAD, dinî, etnik ve ideolojik açıdan yansız bir anayasadan söz ediyor. Bu durum kutsal statüko anlamına geliyor. Şu andaki kapitalist statükonun mülkiyet rejimiyle, tekelci piramidiyle, tüm sömürü mekanizmalarıyla, adaletsizliğiyle kutsal kabul edilmesi anlamına geliyor. TÜSİAD kutsal bir anayasa öneriyor. Tıpkı 12 Eylül anayasasının kutsallığı gibi. Bu kutsal öneriyi getirirken de, daha önceki anayasada kutsal kabul edilen 3 maddenin değiştirilebilirliğinden de söz ediyor. O maddeler zaten fiilen yürürlükten kalkmıştır. Başkent, “milli mücadele”nin başkenti ise eğer, daha 1920'li yıllarda orası milli mücadelenin başkenti olmaktan çıkmıştır zaten. Finans spekülatörlerinin, müteahhitlerin, Yakup Kadri'nin “Ankara” romanında anlattığı, Falih Rıfkı'nın “Çankaya”da anlattıklarının başkenti haline gelmiştir. Orası uzun zamandır “milli mücadele”nin simgesi olma anlamında başkent değildi.

Bir devletin topraklarıyla, milletiyle bölünmez bütünlüğe sahip olabilmesi, ancak, o ülkede farklı ulus stratejilerinin ekonomik, politik anlamda izlenmemesiyle mümkündür. Neo-liberalizmin “iki ulus stratejisi” düşünüldüğünde, Türkiye zaten tekelci sermayenin devleti tarafından bölünmüştür. Bu noktada “düşük yoğunluklu” adıyla formüle edilen bir çatışma gündeme gelmiştir. Bu çatışma çerçevesinde de, vatandaşlık bir işlemsel kategori ve birim olmaktan çıkartılmıştır. Türkiye'de zaten vatandaşlığın molekülü çatlatılmıştır.

Liberal Enternasyonalin Neo-Devşirmeleri

Bu söz konusu olan savaş bir etnik topluluğa karşı verilmemiştir. Tüm Türkiye emekçilerine karşı verilmiştir. Çünkü bu Türkiye'de belli bir birikim rejiminin ve stratejisinin yerleştirilmesi için zorunlu olan bir savaştır. Bu Türkiye'de sermayenin genişlemesinin, büyümesinin garantisi olan bir savaştır. Tıpkı Dersim'de, Şeyh Said olayında olduğu gibi, kapitalizmin ideolojik, politik, hukukî, ekonomik genişlemesinin zorunlu kıldığı süreçlerle bağlantılıdır. Bu anlamdaki kapitalist modernleşme elbette ki yoğun bir şiddet içerecek, elbette ki yok etme, katliam, inkâr süreçleriyle içiçe gelişecektir. “Yeni dünya düzeni”nin yeniliği bu kadardır. “Yeni dünya düzeni”, şiddet anlamında, elbette ki eskisinin devamıdır. Bu anlamda, tek bir etnik topluluğa karşı verilen bir savaş değildir söz konusu olan. Ortadoğu dengesizliğinin sürekli kılınması ve bu dengesizliğin bir kriz biçiminde yönetilebilmesi için zorunlu olan jeo-politik, askerî, stratejik, hukukî, en önemlisi de ekonomik gelişmelerle ve bunların kurumlaşmasıyla bağlantılıdır.

“Kutsal” denilen değerler, Türkiye'de sözü edilen küresel kapitalist güçlerle bütünleşmiş olan tekelci yapının çıkarlarıyla uyumlu davranan silahlı bürokrasi ve onun yan unsurları tarafından ortadan kaldırılmıştır. Etnik temelde yapılmamıştır. Türkiye'de “Türk” denilenlerin devleti hiç bir zaman olmamıştır. Türkiye'de devlet, “devşirmelik” kurumlaşmasıyla kendine kapı arayanlar topluluğunun idaresinde olmuştur. Yurtbilmezler ve yurtsevmezler, herhangi bir toprak bağlılığı, komşuluk bağlılığı, ruhsal bağlılık içerisinde olmamışlardır. Bir kapıya bağlanmışlardır. Şu anda bağlandıkları kapı da, küreselleşmenin yeni kapısı ve yeni düzenidir. “Küresel kapitalizm” adına bu ülkede en kanlı cinayetleri işleyebilmişlerdir. Bunu yaparken de, kendilerine etnik bir çerçeveyi ideolojik maske olarak kullanmışlardır.

Küresel kapitalizmin yeni yerleşme sürecinde, Türkiye'de korkunç ölçeklerde uygulanan şiddet, aslında, ulusal temellendirmeye dayalı bir devlet üzerinden yapılmamıştır. Çünkü Türk ulusunun kendi etnik dinamiklerine dayanarak uluslaşmasına hiç bir zaman müsaade edilmemiştir. Sadece, Türkiye'deki kapitalizmin yerleştirilme süreçlerinde ideolojik bir meşrulaşma aracı olarak kullanılmıştır. Dolayısıyla burada Kürtlerin veya bu bölgedeki diğer halkların Türklere düşman olması için herhangi bir gerekçe bulunmamaktadır. Çünkü bu mekanizmalardan bakıldığında, ezilenler bütün bölgenin, bütün Ortadoğu'nun ve Türkiye'nin emekçileridir. Devletin değişmez ilkeleri olarak formüle edilenler, bizzat bunu formüle edenler tarafından ortadan kaldırılmıştır. Bu yurtbilmezlik, işgalci burjuvazinin çıkarları adına hareket eden ve bunlarla organik bir bütünlük içinde, bunların yönetim kurumlarında yer alan silahlı bürokrasinin amentüsü'nü oluşturmuştur. Silah sektörüne akan kaynaklar, finans oligarşisinin semirmesi, devletin aşırı borçluluğu, kamu kaynaklarının yağmalanması süreçlerinde devlet içerisindeki paralel yapılanmaların, paralel Dünya Bankası devletinin tavsiyelerine kulak verilmesi aşikardır. Bunun da üstelik muhafazakârlık, sağcılık, Türk milliyetçiliği adına yapılması, bu değişmezliğin hiç bir anlamının olmadığının göstergesidir.

Tüketmenin Tükenmişliği ve Dilin sömürgeleşmesi

Bir diğer konu da, resmi dil ve anadil meselesi. Türkiye'de misyoner okullarının sürekliliği, 1920'lerden itibaren Osmanlı’da olduğu gibi başka kılıflarda devam ettiği andan itibaren resmi dil maddesi bitmiştir. Bir başka dilde, yani İngilizce ya da Fransızca eğitim verildiği noktada, zaten Türkiye'de bizzat devlet eliyle resmi dil ilga edilmiş demektir. Kaldı ki, İngilizce eğitim veren okulların Türkiye'nin gerçeği haline gelmesi bir yana, üniversiteleri kurulmuştur. Hiç kimse de itiraz etmemiştir. Hangimiz, artık Türkiye'de resmi dil olgusundan söz edebilir? Yasalarının pek çoğunun tercüme olduğunu söylediğimiz bir ulus-devlet yapılanmasından söz ediyoruz. Küresel bir dil olarak İngilizce'nin bütün haşmetiyle genelkurmay başkanlarından, cumhurbaşkanlarına kadar, Türkiye'de neredeyse iş bulmanın, eğitimli bir insan olarak kabul edilmenin, devlet kurumlarına girebilmenin, emniyet ya da ordu içinde yükselebilmenin temeli olduğu bir düzende resmi dilin değişmez prensipler arasında yer aldığını söylemek, insanların zekâsıyla alay etmektir. Değişmez denilen tüm maddeler, Türkiye'de küresel kapitalizmin temel silahı haline gelen, ulus-devlet yapılanması içerisinde ve başta da silahlı bürokrasinin tepe noktaları olmak üzere, diğer kamusal yapılar tarafından ilga edilmiştir. Bu ilga edilme süreci de büyük bir sınıfsal çıkar bilincinin paylaşılmasıdır.

Dışarıdan 40 bin İngilizce öğretmeni ithal ederek eğitimin tümüyle bir zihin sömürgeciliğine teslim edilmesi de ne kadar mesafe alınıldığını göstermiştir. İngilizce üzerinden bir zihin sömürgeciliği, yaşam biçimlerine de şu anda sızmış vaziyettedir. Bayağılaştırılmış Amerikan yaşam tarzı, Türkiye'yi kemirmektedir. Özellikle orta yaş ve yaşlı kuşağın Amerikan yaşam tarzına diziler üzerinden, yeni dil kalıpları üzerinden teslim olması, “muhafazakâr” ve “gelenekçi” denilen toplumun hiç de “muhafazakâr” ve “gelenekçi” olmadığının, uzun zamandır Amerikanlaştığının göstergesidir. Ne yazık ki, Türkiye'de Amerikan imgesinden bir orta kuşak ve yaşlı kuşak yetişmiştir. 40 Bin İngilizce öğretmeninin Türkiye'ye gelecek olması bir kaç küçük cılız ses dışında reddedilmemiştir. Hattâ kabul görmüş bir düşüncedir. Bütün bunlar Türkiye'de zihin sömürgeciliğinin mesafesini göstermektedir. Böyle bir ülkede başkentten, resmi dilin egemenliğinden nasıl söz edilecek? Kaldı ki, bir ülkede dil ancak ve ancak kendi toplumsal, geleneksel, tarihsel içerikleriyle bir bütünlük arz ederse ve bir birikime dayanırsa anlam ifade eder. Türkiye'de dilin toplumsal diyalektiği çözülmüştür. Türkiye'de serbest piyasa ve alış-veriş dilinin ilkelliği dışında bir dil kalmamıştır. Türkçe İngilizleşmiştir. Kürtçe de muhtemelen bu akıbete uğrayacaktır. Hattâ uğramaktadır.

Sosyal Sahtekarlığın Devletleşmesi

Yeni anayasanın temel hükümlerinde bir sosyal devletin olmaması öneriliyor. Bu durum ideoloji bakımından tarafsızlığın bir göstergesi sayılıyor. İdeoloji bakımından anayasa tarafsız olsun demek, hiç bir sosyal kurumlaşma ilkesi, bir sosyal devlet ilkesi yer almasın demektir.

Ekonomik ve sosyal haklar kategorik olarak “yeni anayasa”da asla düzenlenmiyor. Zengin yabancılara koruma getiriliyor. Kültürel haklar anlamında bir antropolojik sınıflandırmaya gidiliyor ve insanlar kimlik kovuklarına mahkum ediliyor. Burjuva özgürlükçülüğü bu anayasanın temeli olarak sunuluyor. Kent-devletine dönüşün temel kurumlaşmaları, ulusüstü kuruluşlara üyeliğin, neredeyse “yeni anayasa”nın mutlak ve dokunulmaz hükümleri haline

getirilmesiyle iyice netleşiyor. Sermaye enternasyonali henüz dünyada çok yerleşik hale gelmeyen, bir dönem tartışılan ve geri çekilen MAI, MIGA (*) gibi hukuk kaynakları, ilkeler, kurallar, aslında nereye ait olduğu çok net olan egemenlik yetkisinin tümüyle ulusüstü sermayeye devredilmesini güvence altına alıyor. “Hukukun üstünlüğü” denildiği zaman, ulusüstü yapılanmaların kurallarına göndermeler yapılıyor. Aslında bu anayasa, Dünya Ticaret Örgütü'nden, MAI ve MIGA'ya kadar geniş bir yelpazede yer alan ulusüstü kurum ve kuralların işleyişlerini, hayata geçirilmelerini güvence altına alırken, birey üzerinden (yani şirket üzerinden) dokunulmazlığı “hukukun üstünlüğü” kavramıyla bunlara aktarıyor.

Sermaye vesayeti yeni anayasa önerisinin en temel öğelerinden birisidir. Tek vesayet vardır; o da sermaye vesayetidir. Sermaye vesayeti, anayasaya içeriliyor.

Tekelci “Nefret” Anayasası

Anayasa önerisinde, şiddeti savunmanın yasak olduğu söyleniyor. Bu yasaklama, devrim yasağı, sosyalizm yasağı anlamına geliyor. Şiddet tarifinin burjuvazi tarafından içinin hangi keyfiyetle doldurulacağı belirsizdir. “Olağanüstü hal” kurumlaştırılıp, sürekli hale getirilecektir. “Siyasi partilerin şiddeti teşvik etmemesi” düzenlemesinin, anayasa önerisinde yer alması, aslında, işçi sınıfını veya sosyalizmi savunan partilerin örtülü olarak yasaklandığı anlamına gelir. Aynı zamanda somut bir devrim yasağının, anayasanın “karşı ayaklanma doktrini”ne bağlı olan özünü göstermesi bakımından son derece önemlidir. “Nefret” söyleminin reddi, sınıflar mücadelesinin reddinden başka bir anlam taşımamaktadır. Burada söz konusu edilen “nefret”, kapitalist sistemi daha görünür hale getiren efendilere karşı olan “nefret”i de içermektedir. Yani kölelerden, efendilerinden “nefret” etmemesi istenmektedir. Tabi bu bir takım kılıflar içerisinde gündeme getiriliyor. En önemlisi de “nefret” söylemi üzerinden, Türkiye'de anti-siyonizm yasaklanmak isteniyor. Yani anti-siyonizm, anti-semitizmmiş gibi gösterilmek isteniyor.

Yerel Nesebsizlerin “Barış Kalpazanlığı”

Bölge parlamentoları ve bölge meclisleri yapılanması, aslında, o yerelliklerde, merkezi-tekelci yapılarla iş bitiren alt kompradorların çok büyük bir gücü eline geçirmesi anlamına gelir. Buradaki “yetki devri” giderek bir “egemenlik devri”ne dönüşmektedir. Çünkü Türkiye'de sınıf iktidarı, neredeyse anayasa üzerinden net bir sınıf egemenliğine dönüşmüş oluyor. Türkiye'de “düşük yoğunluklu” bir iç savaş, tüm topluma karşı genel kapitalist şiddetle yürütülürken, BM şartındaki “savaş” terimi yerine “kuvvet kullanma” deyiminin, anayasa önerisinde seçilmesi ve bunun meşru görülmesi “barış kalpazanlığı”ndan başka hiç bir anlama gelmemektedir. Türkiye militarizm üreten bir sisteme sahiptir. Bu mantıkla “barış” elbette mümkün değildir.

Kamusal Hesabın Uluslararası Patronları

Kamu yönetiminin “iyi yönetişim” ilkesi “hesap verilebilirlik”tir. Hesap kime verilecek? Dünya Bankası, Wall Street bankerleri veya IMF'ye mi? Bu “iyi yönetişim”, “hesap verilebilirlik”, emekçi halka şeffaflık sağlayacak anlamına gelmemektedir. Doğrudan doğruya ulusüstü sermaye karşısında şeffaflık ve onlara “hesap verilebilirlik” anlamına gelmektedir. Sermayenin işleyiş altyapısının düzenlenmesi için, bazı kamusal hizmetlerin devlet tarafından görülmesi garanti altına alınıyor. Devlet, bu sermayenin problemsiz işlemesi için gerekli altyapı önlemlerini ve insan yaşamının temel bir takım ihtiyaçlarını karşılamakla yükümlü hâle getiriliyor. Tabi ki, sermayeye hiç bir vergi yükü ya da maliyet yansıtılmıyor.

Notlar

(*) 80'lerden itibaren uluslararası tekeller emperyalist devletleri de arkalarına alarak ekonomik, sosyal, politik alanda her türlü düzenleyici devlet müdahalesinden kurtulmak için büyük bir savaş başlattılar. IMF, Dünya Bankası, GATT, Uruguay Round, Dünya Ticaret Örgütü, ABD, Avrupa Birliği ve Japonya'nın destek ve inisiyatifiyle, malların ve sermayenin dolaşımının önündeki ulusal, uluslararası engeller ve kontroller kaldırıldı. MAI anlaşması bu sürecin zirvesidir. Uluslararası tekeller, MAI'nin tam olarak uygulanması ile etkinliklerini istedikleri doğrultuda sürdürmelerinin önündeki tüm siyasi, hukuki, toplumsal ve kültürel engelleri ortadan kaldıracaklar. MAI küreselleşmenin anayasası olarak, "bütün iktidar uluslararası şirketlere" şiarının tezahürüdür. Uluslararası firmalara ekonomik, politik, hukuki egemenliğin en temel parçaları aktarılırken; ulus- devletin payına siyasi kısıtlamalar, yeni yükümlülükler ve uluslararası firmaların derinleştireceği çelişkiler zemininde emekçi halkların, yoksuların yükselen mücadelelerini bastırmak düşüyor. MAI, ekonomik gelişme, öncelikli bölgelere kalkınma desteği, çevre koruması, kadın ve çocukların sosyal hakları, ulusal kültürün korunması alanlarında yabancı sermayeye uygulanan kısıtlamalara son veriyor. MAI, "devletin üzerindeki yasal sürgü"ye dönüşüyor. Devlet kilitleniyor. Uluslararası şirketlerin mülkiyet hakları MAI ile garanti altına alınırken; her türlü yatırımı, devlete ve etkinlikte bulundukları topluma karşı hiçbir sorumluluk ve kısıtlamayla karşılaşmaksızın, ulusal hukukun en ufak bir sınırlamasına uğramaksınız kârını transfer etme ve ev sahibi ülkeyi terk etme hakkı veriyor. Ulus-devletler sosyal- ekonomik gerekçelerle yerli şirketlere işsizliği azaltmak, az gelişmiş bölgelere yatırım yaptırmak için teşvik uygulamaları getirebilir, yerli-yabancı şirket ayrımı MAI ile ortadan kalkmış olmasına rağmen hiçbir ulusal performans ölçütü yabancı şirketlere uygulanamayacak. Ulusal malî politikanın bir gereği olarak konan vergiler ve vergi yasalarındaki değişiklikler ise uluslararası şirketler için "tırmanan mülksüzleştirme" olarak yorumlanıp tazminat konusu yapılabilecek. Anlaşmayı imzalayanülkenin ulusal para, döviz politikaları üzerinde kontrolleri kalkıyor. MAI tümüyle bir anayasa hükmündedir. Devletler yasal yapılarını MAI'ye uyduracak biçimde değiştirmeyi ve gelecekte Çok Taraflı Yatırım Anlaşması'na karşı yasa çıkarmama zorunluluğunu kabul ediyorlar. Böylece uluslararası şirketler ve piyasanın "serbest" işleyişinin önündeki tüm engeller kaldırılırken, bu sürecin ulus-devletlerin çıkarları lehine geri döndürülmesinin koşulları engelleniyor. MAI, devletlerin, kendi halklarının gelişme ihtiyaçları doğrultusunda ulusal kaynaklarını istedikleri gibi kullanmalarını önlüyor. Devletlerin iş yaratmasını, geri kalmış yörelerin, bazı kesimlerinin sosyal koşullarının düzeltilmesi için kaynak ayırmasını imkânsızlaştırıyor. MAI'ye dayanan uluslararası şirketlerin faaliyetleri sonucunda zarara uğrayan ülke vatandaşlarının haklarını aramaları engelleniyor. Uluslararası şirketler devletleri uluslararası mahkemelerin kararlarına bağımlı hale getirebiliyor. Bir devletin uygulaması, bir uluslararası şirketin kârları ve geçmiş-gelecek yatırımlarının değeri üzerinde etki yaparsa, şirket bu devlete karşı tazminat davası açabiliyor. Ancak ne bir devletin ne de bir ülkenin yurttaşlarının, bu anlaşma çerçevesinde uluslararası şirketlere dava açma yaptırım veya hak talep etme olanakları yok.

MAI, çocuk emeğini kullanan, kadınlara karşı haksız uygulamalar yapan, çevreyi tahrip eden ve ırk ayrımı temelinde faaliyetlerde bulunan uluslararası şirketlere yaptırım uygulanmasını zorlaştırıyor. Küreselleşmenin anayasası, demokrasi ve insan haklarının kapitalist sistemle bir arada bulunmasının imkânsızlığını kanıtlayan bir mezar taşı yazısıdır. Ortaya çıkan tablo, Roma Hukukunun mülkiyet ilişkilerini düzenleyen hükümlerinin bile gerisindedir. MAI'ye girilmeden önce anlaşmaya taraf olan ülkede yapılmış olan tüm yabancı yatırımlar da, MAI ile birlikte belirlenen haklardan yararlanıyorlar. Makabline şamil tekeller "demokrasi"si böyle işliyor. Tüm 20. Yüzyıl boyunca tekellerin faaliyetlerini koruyan, kollayan yasa hükümleri katalogu serbest ticaret anlaşmalarıyla da pekiştirildi. Ancak MAI ile birlikte yatırımcılara "akit taraflar" denilerek OECD'nin "ulusal devletleri"yle uluslararası şirketler aynı yasal statüyü paylaşıyor. Bu dolaylı hükümranlık ev sahibi ülkenin siyaseti ve mevzuatını uluslararası tekellerin nüfuz alanı haline getiriyor. Ulusal hükümetler halkına zarar verdiği gerekçesiyle yabancı bir yatırımcıyı dava edemeyecek, onun aleyhine bir karar alamayacaktır. Yabancı bir yatırımın potansiyel gelirini azaltabilecek bir faaliyette bulunmanın bedeli ise ağırdır; örneğin sigaranın zararına ilişkin bir kampanya düzenlense, sigara tüketiminin azaltılması sonucunu doğuracağı için bizzat hükümet dava edilebilecektir. Yatırımcı, zararının tazminini ulusal değil uluslararası mahkemeden isteyecektir. Sovyetlerin çözülüşü, 3. Dünya halklarının siyasi, askerî, ideolojik açıdan geriletilmesi, emperyalist saldırganlıkla desteklenen uluslararası tekellerin önündeki engelleri 80'lerden itibaren kaldırdı. MAI, 21. yüzyılda sermayenin geldiği aşamada ekonomik ve siyasal yeni bir düzen oluşturma programının tezahürü oldu. Uluslararası şirketlerde cisimleşen dev tekelci sermaye grupları, politik ve ekonomik risklere karşı Dünya Ticaret Örgütü, GATT vb. ticari işlemleri ve yatırımları kısmen güvence altına alan kurumlaşmalarla yetinemeyecek duruma geldiler. MAI, tekelci kapitalizmin tüm hukuki birikim ve uygulamalarının yarattığı muazzam güç yoğunlaşmasının tezahürü olarak ortaya konuldu. Ancak bu süreç emperyalist devletlerin ekonomik işlevlerinden vazgeçtikleri anlamına gelmiyor. 19. yüzyılın son çeyreğindeki ekonomide, çok küçük bir devletin yerini 20. yüzyılın son yarısında ekonomide giderek büyüyen bir devlet almıştır. Nitekim 18 zengin kapitalist ülkede kamu harcamalarının GSMH içindeki oranı, ortalama olarak, 1870'te sadece % 10,5'ken ve I. Dünya Savaşı arifesinde (1913) bu oranda pek az değişme olmuşken (% 11,9), II. Dünya Savaşı'ndan hemen önce (1937) bu oran % 22,4'e çıkmış, 1996'da ise % 45,8'e fırlamıştır. Devasa bölgesel bloklar oluşturan emperyalist devletler, krizlerini rahatlıkla 3. Dünya'ya yayabiliyorlar ve bu ülkelere "daha az devlet" dayatmasında bulunuyorlar. (Suat Parlar, “Emperyalist Müdahale Doktrinleri ve NATO”, Livane Yay. 1. Basım, 2004, İstanbul)

6. BÖLÜM

ANAYASALI ŞİRKET KÖLECİLİĞİ

http://www.halksahnesi.org/guncel/anayasal_kusatma/sirket.htm

TÜSİAD'ın yeni anayasanın oluşumuna bir rapor ile yaptığı müdahalenin içeriğini değerlendirdiğimiz söyleşimizin son bölümüne gelmiş bulunmaktayız. Türkiye'nin "hukukun üstünlüğü" söylemiyle içine sürüklendiği model, organik kapitalizmin küresel şirketlerinin neo-liberal diktatörlüğüdür. Neo-liberal diktatörlüğün "demokratik zor"u, bütünü parçalama esası üzerinden bir dünya tasarlamaktadır. Hatta bu parçalanmayı "kişi"nin bütünlüğüne bile yöneltmiştir. "Kişi"nin yaşadığı zihin yarılmasının bir yarısı "insan" olmayı felsefeye dönüştürürken, diğer yarısında da köle rekabetinin acımasız savaşçısı olmak durumunda kalacaktır. Tepeden tırnağa parçalanmaya maruz kalmış toplumun merkezinde ise, küresel şirketlerin hukukuna bağlı bir mekanizma yer alacaktır. Bu anlamda küreselleşme bir bütünleşme değil, parçalanma projesidir. Parçalanma kültürel, dinsel ve etnik farklılaşmaların farkındalığı üzerinden hareket ettirilmez. Buradaki parçalanma, insanın toplumsal örgütlenme ve büyük bütünleşme arayışlarının merkezlerinin ortadan kaldırılmasıdır. Şirketler insanların bütünlüğünün varoluş kodlarını parçalarken, diğer taraftan da pazarın tekliğinde bir tıpkılaşma projesini yürütmektedir. Zihinde bile bütünlüğünü yitiren insan, organik kapitalizmin pazarında tıpkılaşmanın kölesi olmaktan kurtulamayacaktır. Artık insan anayasaların öznesi değil, nesnesi olacaktır. Çünkü "bireyin hakları" dedikleri, insanın hakları değil, şirketlerin haklarıdır. Tasarlanan anayasanın sloganı çok tanıdık bir cümleyi tekrar önümüze koymuştur: "Bırak yapsın, bırak geçsin". (Yiğit Tuncay – www.halksahnesi.org)

Kapitalizmin Rehinesi: Semavi Dinler

Dinî inancın her türlü sosyal görünümü yasaklamaya müsait olması nedeniyle, yeni anayasada yer almaması gereken hükümlere de yer veriliyor. Bunun anlamı; bir dinî inancın her türlü sosyal görünümü meşrudur. Bu öneri, insanlığın tüm akli kazanımlarının reddi anlamına geliyor. O zaman “her şey meşrudur” ve “her şey doğrudur”. Parçalı olan “her şey meşrudur”, “her şey birbirine göre görece”dir. “Hiç bir düzenleyici, akli, beşeri ilke, insanların inanacağı hiç bir evrensel değer yoktur. Parçalanmışlığı içerisinde kapitalizmin kontrol altına aldığı cemaatleşmiş dinlerden başka bir durum söz konusu da değildir”. Bu öneri, dinlerin, sermaye iktidarının meşru aracı olarak sadece piyasa görünürlüğüyle yetinmesini beraberinde getiriyor. Dinsel modaları da meşrulaştırıyorlar. Bu noktada, Hinduizm mantığıyla, eğer eşi de kabul etmişse, bir kadının yakılmasının da yasaklanamayacağının göstergesidir. Bu örnekleri çok uç noktalara taşımak da mümkündür. “İnançların sosyal görünümleri” adı altında piyasalaştırılmaları, bir “inanç endüstrisi”nin kabul görmesidir. Bu “inanç endüstrisi” üzerinden dinin formüle edilmesi önemlidir.

“Kollektif dinî aygıtlar” öneriliyor. “Kollektif dinî aygıtlar”, sermayenin dinler üzerindeki kontrolünü ebedileştirme anlamına geliyor. Metafizikler, ilâhiyat metafiziklerine dönüştürülüyor. Tıpkı etnik kimliklerin, gerçek zatiyetler olmaktan çıkıp neo-liberalizmin ideolojik payandasına dönüştürüldüğü gibi. Din temel örgütlenme biçimi haline geliyor. Amerikan cemaatçiliğinin yansıması oluyor. Eğitim denilince akla din eğitimi geliyor. Din eğitimine TÜSİAD’ın metininde pek çok vurgu yapılıyor ve dinî özel eğitim yüceltiliyor. Burada da dinin piyasalaşması söz konusudur. Dini içerikte özel okulların kurulması, “Protestan-Evanjelik” kalıbın Türkiye'ye yerleştirilmesi anlamına gelir. Evrensel akli birikimin tüm değerlerinin dışlanması projesi yürütülüyor. Ki bu akılcılık, özellikle, İslâm'ın kurtuluş ilâhiyatlarında da mevcuttur. Örneğin, İbn-i Rüşd tarzı bir akılcılığa da artık yer verilmemektedir. “Sivil toplum kuruluşları” adı altında, yeni din eğitimi veren unsurların ne idüğü belirsiz tariflerle ortaya konulması, tıpkı 40 bin İngilizce öğretmeninin ithali gibi, diğer ülkelerden, Hindistan'dan emperyalizme bağımlı Kadıyanilik(*) tarzı bir takım oluşumların da Türkiye'ye ithalini mümkün kılmaktadır. Türkiye'de Hristiyan misyonerlerden söz ettik ama, yakında İslâm misyonerleriyle de neredeyse tanışacak durumdayız.

Temel hak ve özgürlüklerin elbette ki, içeriği piyasa, teşebbüs, mülkiyet gibi kapitalist özgürlüklerle bağlantılıdır. Bunlara dokunulması imkân dışıdır.

Kent-Devleti ve Etnik Pazar

Kültürel haklar başlığı altında formüle edilenler bir etnik pazarın kurulmasını beraberinde getirecek. Etnik kimlik vurgusundan, kültürel hakların fazlasıyla ön plana çıkartılmasından anlaşılması gereken de budur. Amerika'da 1994 yılı itibariyle etnik Pazar 1 tirilyon dolardır. Ki bu Samuel Huntington’un tespitidir (“Biz Kimiz” adlı kitabında). Korkunç bir rakamdır. Etnik pazar üzerinden yaklaşım, işgücünün etnikleştirilmesi ve serbest bölgeler sarmalı içerisinde kuşatılarak, sadece kendisine kültürel haklar biçiminde sunulanlarla yetinmesini beraberinde getireceği gibi, bir kültürel aidiyet üzerinden insanların sömürülmesini de mümkün kılmaktadır. Emeğin parçalanması garanti altına alınıyor. Tüm grupları, farklı hayat tarzlarını kapsayacak tarzda ayrımcılığı yasaklamaktan söz ediyorlar. Burada bir ikiyüzlülük vardır. Kendi tercih ettikleri ırk, etnik köken veya inanç temelini bunun dışında tutuyorlar. Kendilerinin totaliter diktatörlüğünün dışında kalanları gayri-meşru kabul ediyorlar. Yarın İslâm içerisinde bir “bağımsızlıkçı kurtuluş teolojisi” boy verirse eğer, bunu hemen ezeceklerdir. Devrimci dinamiklerin, Kürt etnik bileşeninde ön plana geçmesi de gayri-meşru kabul edilecektir. Dolayısıyla, burada çok hınzırca bir değerlendirme biçimi vardır.

Sınıf mücadelesinin her türlüsü yasaklanırken, parçalama politikası üzerinden yapılan “sahte mücadele”nin hepsi serbest duruma getirilmektedir. Sahte “öz yönetim” anlayışları ön plana çıkartılıyor. Kent-devletler elbette ki, sahte “öz yönetim”ler devletidir. Burada “yönetimin özlüğü” yerel sermaye gruplarının özlüğüdür.

Otorite Fetişizmi

Hizmetin tüketicisi ile hizmeti sunan gibi hiç bir hukukî değer taşımayan kavramlar, bu anayasa metninde yer alabiliyor. Tüketicilik temel değer haline getirilebiliyor. Parçalanmada sınır tanınmıyor. Sadece bireysel parçalanma yeterli olmuyor, aynı zamanda tüketici birey olmak gerekiyor. Anayasal bir metine bu tip formülasyonların girmesi konusunda tartışmalar yapılabiliyor. Sonuç ne oluyor? Elbette ki, otoriter bir anayasa diyalektiğinin kabullenilmesine gelip oturuyor.

Gayri ahlâki olan liberalizm, beraberinde sonsuza kadar devam edecek bir otoriteryanizmin önünü açıyor. Partilerin tüm temsili organizasyonları, kendi iç iktidar ilişkilerinin sermayeye bağlanması anlamında otoriterleşiyor. Bu otoriterlik, aynı zamanda meclisin demokratik meşruiyeti denilen olguyu da ortadan kaldırıyor.

Yeni anayasanın oluşumuna öneriler getiren bu metin, 1982 Anayasası’nın kompleksini taşıyor. 1982 Anayasası’ndan kopuk olduğunu, ayrı olduğunu göstermeye çalışırken, beraberinde tarihsel, ekonomik, sınıfsal dinamiklerin inkârını getiriyor ve bilimsel hiç bir değer taşımıyor. Bu tarz bir anayasa önerisinin, bilimsel bir değer taşıyabilmesi için, ancak, tarihsel süreklilik vurgusuyla mümkün olabilir. Fakat bu sınıfsal dürüstlüğü sermayenin organik aydınlarından bekleyemeyiz tabi.

Donmuş Köleliğin Cilası: “Hukukun Üstünlüğü”

Yargı tahkim süreçleriyle küresel sermayenin kurumlarına, ideolojilerine ve mekanizmalarına emanet ediliyor. Yargı artık üniter bir çerçeve içerisinde değerlendirilemez. Yargı da parçalanmıştır. Liğme liğme edilmiş parçalar, uluslararası tahkimle küresel şirketlerin insafına bırakılmıştır.

Türkiye'de insan hakları diktatörlüğü söz konusudur. İnsan hakları diktatörlüğü, parçalanmış yargıyı meşrulaştırmanın aracı olarak kullanılıyor. Özellikle sivil toplum örgütleri tarafından geliştirilen insan hakları politikası, neo-liberal kurumlar ve ideolojilerle bütünleşmişliği, kaynaşmışlığıyla toplumsal muhalefetin nefes almasını imkânsız hale getiriyor. İnsan hakları diktatörlüğü, küresel şirketlerin insafına terkedilmiş yargı meselelerinin tahkim sürecinden geçirilmesini, hiç bir biçimde kendisine sorun yapmıyor. Hiç bir biçimde devletle bu noktada karşı karşıya gelmiyor.

Şirketler bu anayasa tartışmalarında tümüyle denetim dışına çıkarılıyor. “Yönetişim ilkesi” devlet için geçerli oluyor, ancak, küresel şirket Türkiye içerisindeki faaliyetleriyle denetlenemiyor. Yerel şirketler de denetlenemiyor. Şirketler dünyası her türlü denetimden azade bir konumda.

Mülkiyet hariç, temel denilen bütün hak ve özgürlükler için bir takım sınırlamalar sistematize bir biçimde savunuluyor. Gene bizim bildiğimiz kamu güvenliği, genel sağlık, diğer sınırlandırma gerekçeleri hep var tabi. Bu gerekçeler hep sınıfsal anlamda ve devrimci hareketleri bastırmak için kullanılmıştır. Dolayısıyla, “özgürlükçülük” iddiası burada kof bir temele oturuyor. “Kişi” statüsüne hapsedilmiş olan insanlar, kişi kavramının sermaye tarafından tarifi ölçüsünde, aslında, donmuş bir köleliğin zincirleriyle bağlı hale getiriliyor. Belki de Türkiye anayasa tarihinde ilk kez “kişi” statüsüne hapsedilmiş insan olgusuyla karşı karşıya kalıyoruz.

Şirket Sömürgeciliğine Anayasal Garanti

Jeo-kültürel küreselciliğin bütün söylemleri, moda terimleri, anayasa tartışmalarında ve formülasyonlarında yer almaktadır. “İyi yönetişim” hakkı ibaresi önemli bir vurgudur. Çünkü “yönetişim”, devletin şirketlere “hesap verilebilirliği” anlamına gelmektedir. Tabi ki, o şirketleri temsil edenler IMF, Dünya Bankası ve Dünya Ticaret Örgütü'dür. Bu “hesap verilebilirlik”, şirketler söz konusu olduğunda anlam taşımıyor ve bireyin “iyi yönetişim” hakkından söz ediliyor.

Ayrıca Türkiye'de vakıf arazileri üzerinde vakıf üniversiteleri kurarak, devasa orman yağmasına neden olmuş büyük sermayenin önde gelenleri, utanmadan çevre hakkından söz edebiliyorlar.

“Devlet dışı aktörler”in bir takım hak ihlallerinde bulunabileceğinden söz ediliyor. Ki “devlet dışı aktörler” denilirken, kastedilen işçi sınıfıdır. İşte burada bir tehdidin öngörüsünü değerlendiriyoruz ve anayasanın adı konmamış bir “karşı ayaklanma doktrini”ne (**) dayandığını farkediyoruz.

“Son yıllarda farklı Avrupa ülkelerinin vatandaşları, emeklilik hayatını ülkemizde geçirmek amacıyla Türkiye'ye yerleşmekte ve yaşamaktadır” deniliyor ve sayıları on binleri bulan bu kişilerin siyasi katılımından söz ediliyor. Bu Türkiye'de kolonyal bölgeler oluşumunun açıkça ilanıdır. Türkiye'de kolonyal, doğrudan yabancılaştırılmış bölgelerin oluşumu ve mülkiyet temelli serbest bölgeler, latifundia (***) tarzı üretimler, büyük çiftliklerde köleliği getirebilecek uygulamalar gündemdedir. Ki bunların siyasal katılımının bölgesel veya yerel kalmayacağı da açıktır. “Şirketler dünyası” denildiği zaman kastedilen, aynı zamanda yerleşen yabancıların devâsa gıda şirketleri, bio-teknoloji şirketleri ve enerji şirketleridir. Türkiye'de kendilerine koloniler kurabileceklerine dair anayasal garanti verilmek isteniyor.

Ülkeleşen Küresel Şirket Gerçeği

Yeni anayasa önerisinin en önemli özelliği “millileştirme” yasağı getirmesidir. “Uluslararası hukuktan doğan yükümlülüklerin ihlal edilmemesi” gibi kaypak ifadelerle, Dünya Ticaret Örgütü'nden, Dünya Bankası'na kadar pek çok küresel sermaye temsilcisi gücün hukuk mekanizmalarına bağımlılığı teyid ediliyor. Diğer yandan da müthiş bir sınıf mücadelesi bilinci dışa taşıyor ve her türlü sol faaliyete izin vermeyeceği, anayasanın sosyalizme kapalı olduğu da teyid edilmiş oluyor. Böylelikle neo-liberal diktatörlüğün anayasası olduğu da netleşmiş oluyor. “Uluslararası hukuktan doğan yükümlülüklerin ihlal edilmemesi” gibi bir öneriyle, Türkiye'de yabancılara teslim edilmiş şirketlere “millileştirme” yasağı getiriliyor. Eğer bu şirketler geri alınacaksa, Türkiye'de savaşı göze almak şart ve yeni anayasa önerisi de bu yolu kapatmaktadır.

Yabancıların temel hak ve özgürlükleri yeni anayasa önerisinde birkaç kez vurgulanıyor. Ki yeni anayasada bunun hüküm haline gelmemesi için hiç bir neden yoktur. Yabancı çıkarların korunması konusunda 1982 Anayasası”yla son derece uyum içerisinde olan önerilerdir bunlar. 1982 Anayasası da yabancı çıkarların korunmasına adanmış bir anayasaydı. Bu metin, Tanzimat'ı da aşıyor. Hatta 1856 Islahat Fermanı’nı da aşıyor. Onlar bu kadar cüretkâr olamamışlardır.

Küresel Şirketler Hukukçularını Arıyor

“Hakimler görevlerinde bağımsızdırlar” denildikten sonra, “ulusal ve uluslararası hukuka uygun olarak vicdâni kanaatlerine göre hüküm verebileceklerinden” sözediliyor. Peki, ulusal ve uluslararası hukuk içerisinde kalan hakimler, yerelleşmiş ulusal çerçeveye bürünmüş küresel şirket çıkarlarına bağlı mı kalacaklar? Uluslararası hukuku kim temsil ediyor? MAI Anlaşması, Dünya Ticaret Örgütü Anlaşması, dünya ölçeğinde uluslararası kapitalist tahkim mekanizmaları, Dünya Bankası, IMF ve Wall Street bankerlerinin hükmettiği uluslararası kuruluşları değerlendirdiğimizde, vicdanların yerini uluslararası kapitalist hukukun aldığını görüyoruz.

TÜSİAD’ın Anayasa Raporu’nda defalarca “nefret” vurgusu var. Nedense “nefret”ten çok korkuluyor. Burada kastedilen sınıfsal nefrettir. Kapitalistler kendilerine yönelecek bir nefretin farkındalar. Bunu yasaklamanın peşindeler. Bunun yanı sıra; anti-siyonist dalganın kırılması için, siyonizmi reddeden her türlü akımın, anti-semitizm ile damgalanmasına anayasal güvence gerekiyor. Bu anayasa raporunda bu da öneriliyor.

Şirket Feodalitesi

Çok kültürlülük vurguları var. Çok kültürlülüğün kimin tarafından tayin edileceği belirsiz bırakılıyor. Burjuva fırsatçılığı, kimlik politikası üzerinden meşruluğunu yeniden tarif ediyor ve emekçileri sisteme zincirliyor.

Gericiliğe anayasal güvenceler getiriliyor. Kimlik sorunları hiç mevcut olmasaydı dahi, aşırı merkeziyetçi sistemin gerek “iyi yönetişim” ilkelerine, gerekse çağımızda giderek yükselen “yerel demokrasi” taleplerine ters düştüğü açıktır. Peki, o “yerel demokrasi” taleplerini kim temsil ediyor? Yerel güç odakları temsil ediyor tabi. Bölgeye bakıldığı zaman bu yerel güç odaklarının ilkel bir cinayet ekonomisinden tutun, alt-komprador taşeronluğa uzanan geniş bir yelpazede kendisini ortaya koyduğunu görüyoruz. Ki onların o bölgelerdeki en yakın silah arkadaşları da cemaatlar oluyor. Yeni anayasa önerisi, siyasi gericiliği meşru kalıp haline dönüştürüyor. Bunu sağlarken de, kendine yeni bir etnik Pazar açıyor. Etnik pazarı da, kimlikçilik siyaseti üzerinden garanti altına alıyor. Etnik kimlik serbest piyasası, Türkiye'de yeni kültür ürünlerinin, yeni fikrî mülkiyet haklarının gelişeceği bir piyasalaşmayı Kürtlere dayatmanın aracı haline geliyor.

Şiddetin özgül tezahürleri ve nefret cürümlerinin teşviki, savaş kışkırtıcılığı partiler açısından yasak kabul edilen faaliyetler arasında. Nefret cürümlerinin teşvikinin kapitalistlere ve sisteme yönelik nefreti kapsadığından hiç kuşku yoktur. Bunun yanı sıra “şiddetin özgül tezahürleri” gibi esnek bir tarifle yerleştirilen hüküm, sınıf mücadelesinin ebediyyen anayasa tarafından yasaklandığını ve kutsal ilke haline dönüştürüldüğünü gösteriyor. Bu anayasa önerisinin otoriter ve neo-liberal diktatörlüğün yasallaştırılması eğilimleri, neo-liberal faşizmin tüm kodlarını içermesi, 1982 Anayasası’ndan daha geri bir anayasa hazırlığının göstergesi oluyor.

Piyasa Sömürgeciliği Cephesi

Anayasa sözcüğünü bilinçli olarak kullanıyorum. Çünkü burada TÜSİAD ve TÜSİAD severler, dillerinin altındaki baklayı çıkarmışlardır. Bu kadar açık yakalanmanın verdiği telaş içindedirler. Bu telaşla elbette ki, bunun tartışılmasını fazla istemiyorlar. Bu öneri, tıpkı Yeni Forum’un, Tercüman Gazetesi'nin, 12 Eylül öncesinde de hazırlanıp içerilen TÜSİAD, TİSK görüşlerinin izlediği yol ve yöntemleri, sözde o akademik tarafsızlığın kendisine sağladığı ideolojik mazaret ve meşruiyeti taşıyor. “Hayır” demek gerekiyor. “Bu anayasa sizin anayasanız”. Bunu bir panel, forum, düşünce bileşkesi veya o görüşleri ileri sürenlere aitmiş gibi sunmuyorsunuz. Bu raporu bir tüzel kişilik olarak açıkladınız. Evet, “sizin anayasanız budur”. Bu anayasa çok önemli hükümleriyle Türkiye'de oluşturulacak yeni anayasanın temeli olacaktır. “Karşı ayaklanmacı” devlet yapılanmasının da temelini atacaktır.

“Karşı Ayaklanma Doktrini”ne dayalı devlet yapılanması, neo-liberal ideolojinin, kurumlaşmanın, küresel kapitalizmin sürekliliğinin olmazsa olmaz koşuludur. Böyle değerlendirildiğinde, tüm anayasalardaki en katı hükümler, “karşı ayaklanma doktrini” ideolojisinin felsefesini içerir. Amerikan “Karşı Ayaklanma Doktrini” belgeleri, emperyalist merkezlerdeki anayasal değişimlerin (Britanya, Fransa ve Amerika'dan örnek verilebilir), hem de Türkiye gibi ülkelerdeki değişimlerin köklerini anlamaya yardımcı olacaktır.

General David Petraeus'un imzasıyla yayınlanan “FM3-24” “Karşı Ayaklanma Doktrini” belgesinde şöyle bir ilkenin formüle edildiğini görüyoruz :

“Bugünün hareket ortamı aynı zamanda tüm dünyada devrim niteliğinde değişiklikler yapmaya çalışan yeni bir isyan türünü de içermektedir. Bu tür düşmanların yenilmesi küresel ve stratejik müdahale gerektirmektedir. Gerçek aşırı uçların istediklerinden başka bir sonuca razı edilmeleri pek muhtemel değildir. Bu nedenle de öldürülmeleri veya yakalanmaları gerekir.”

Gerçek neo-liberal hukuk budur. Piyasa köktenciliğinin “Karşı Ayaklanma Doktrini” ile bütünleştiği nokta burasıdır. Dolayısıyla, TÜSİAD'ın anayasa önerisinde “demokrasi” arayanlar ve bunu bulmaya çalışanlar, “Karşı Ayaklanma Doktrini”nin ortalığa saçılmış olan ilke ve formülasyonlarını kurallarıyla birlikte değerlendirirlerse, kendilerinin gelecekte nasıl konumlanacağını da daha net olarak görebilirler. Tarihin sürekliliğine işaret olabilecek yeni bir hükümle karşı karşıya kaldıklarını anlamaları için bunun farkına varmaları gerekiyor. Bir iç savaş aygıtı olarak kontrgerilla yapılanması, “Karşı Ayaklanma Doktrini”ne dayalı devlet, gayri-nizami harbe göre temellendirilmiş “düşük yoğunluklu demokrasi” devleti ve bunların hepsi içiçe geçmiş süreçlerdir. Bunlar yapısal bir şiddeti üretirler. Bu yapısal şiddetin yumuşak Pinoşeci halinden devrimcilerin, toplumsal anlamda kendini muhalif konumlandıranların elde edebilecekleri hiç bir nimet yoktur. Onları bekleyen tek nimet, kontrgerilla belgelerinde açıklandığı gibi “isyan ettiklerinde yakalanmak ve öldürülmektir”. Sadece “yaşam hakkını savunmak” adına bile, neo-liberal jakobenliği temsil eden ve sosyalist jakobenliği ezmeye yeminli olan piyasa köktenciliğinin karşısında yer almak ve bu hukuk entrikalarını reddetmek gerekiyor.

Notlar

(*) Kadıyanilik, diğer ismiyle Ahmedîlik, 19. yüzyılda Mirza Gulam Ahmed (1835-1908) tarafından Hindistan'da kurulmuş bir dinî akımdır. Mirza Gulam Ahmed tarafından 1889'da ortaya atılır. İnanç anlamında müslüman olarak tanımlanabilecek olan Kadıyanilik, kurucusu Gulam Ahmed'in 1908'deki ölümünden sonra Hekim Nuriddin'in başkanlığında devam etmiştir. Pakistan Parlementosu'nun teokratik bir yönetime sahip olması nedeniyle ve insanların yoğun bir şekilde bu cemaate katılmaları molla rejiminin müdahalesi ile karşılaşmış ve İslâm dışı bir inanç olarak kabul edildiği için azınlık olarak tanımlanmış, 1974'deki kararıyla, Kadıyaniliğin Pakistan'daki faaliyetlerini sınırlamış, diğer azınlık inançları ile aynı haklar ve özgürlükler verilmiş, aynı sınırlamalara tabii tutulmuştur. Bugün Hindistan, Pakistan, Afrika, Amerika ve İngiltere'nin de dahil olduğu 190 ülkede faaliyetlerini sürdüren Kadıyanilerin sayısının yaklaşık 250 milyon olduğu söylenmektedir. Kadıyaniliğin bugünkü temsilcisi, Gulam Ahmed'in torunu da olan, Mirza Masrur Ahmed'tir. İnanışlarına göre Mirza Masrur Ahmed 5. halifedir, Kadıyaniler ona "Mesih'in beşinci halifesi" diye adlandırırlar. Bir İslam hareketi olan Ahmediyye'nin şiarı "Herkesi sev, kimseden nefret etme"dir. Bu şiar, İspanya'daki Başarat Camii'nin temel taşının yerine oturtulması sırasında yaptığı konuşmada Mirza Nasır Ahmed tarafından dile getirilmiştir.

Kadıyani Beyaz Minaresi, Ahmediyye mezhebinin bir sembolü ve ayırt edici özelliği olmakla birlikte, bayraklarındaki sembollerden biridir. Kadıyaniliği tanımlamak gerekirse, Kadiyaniliğin kurucusu Gulam Ahmed kendini mehdi ve mesih olarak ilan etmiştir. Dünya çapında yayın yapan Müslim TV Ahmadiyya (MTA) adlı bir TV kanalları bulunmaktadır. Genellikle devletin yetersiz kaldığı Afrika ve Asya'nın birçok ülkesinde okulları hastaneleri vardır ve din dil ırk ayrımı yapmadan cemaat üyelerinin fedakarlıklarıyla hizmet üretirler. Bugün hâlâ yoğun misyonerlik faaliyetlerinde bulunabilmelerinin en büyük nedeni inançlarına göre her inananın vermesi gereken bir miktar zekât, bir tür vergi ve bir tür miras payıdır. İlk Nobel ödülü alan Bilim Adamı Prof. Abdüsselam bu cemaatin bir üyesidir. Yine Birleşmiş Milletler Adalet Divanı Başkanlığı yapmış Sir Zaferullah Han da bu cemaat üyesidir ve eski Pakistan Dışişleri Bakanlığı yapmıştır.

(**)

(***) Latifùndio kelimesi latinceden gelmektedir. Tek kişinin sahip olduğu büyük genişlikte toprak anlamına gelir. Roma imparatorluğu'nda tarım yapılan topraklar, seferberlik yüzünden savaşa gitmek zorunda kalan sahiplerinden, zenginler tarafından alınıp bu latifundia'ya katılmıştır. bu işletmelerde köleler ucuz işgücü olarak çalıştırılıyor ve piyasaya yönelik kâr amaçlı üretim yapılıyordu. Günümüzde ise, Latin Amerika'da, ilkel yöntemlerle ve yarı-köle özellikte ırgatlık ve çobanlık yapılan, sahibi çoğu kez başka yerde oturan büyük çiftlikler anlamına geliyor.

Deşifrasyon: Hazal Kelleci

Bir dalda iki kiraz - Murat Naroğlu

2011-05-24T00:04:00.003+03:00

Bir dalda iki kiraz: sosyobiyoloji ve evrimci psikoloji

Charles Darwin ve görüşleri üzerinden başladığımız yolculuğumuz sürüyor. Bilimsel çalışmalar içindeki bu çok özel teori ve sahibi, kuramsal tartışmalardan basit pratik bulgulara kadar, çok geniş bir yelpazede bizleri etkileme gücünden hiçbir şey kaybetmedi. Kavrayabilenler için bu, şaşırtıcı bir tespit değil. Darwin, hem evrimden hem de insan yaşamından, amacı çıkardı. Koşulların değişimi ile çevreye uyum sağlamanın ve çeşitlilik kazanmanın kanıtlarını sundu. Bir dönem çoğu doğa bilimcinin de inandığı, türlerin birbirinden bağımsız olarak yaratıldığı düşüncesinin yıkımına büyük katkı sağladı. Gördük ki, etkileşimi ve yaşamın kaynağının madde olduğunu kaçırdığımız takdirde, büyük bilimsel ve felsefi yanlışlara sürükleniyoruz. Tekrar tekrar inceledikçe fark ettik ki; ahlâkçılıkta, bilimde ve siyasette ilerlemecilik, bir başka yanlış yol, yöntemdi. İdealizm ve metafizik doğanın gerçeklerine uymamakta; polyalektik materyalizm, kendini dayatmaktaydı. Tüm bunları Darwin’de ve teorisinde görebiliriz. Kişi ve teorisi, gücü ile etkisini en çok da buralara dayandırıyordu.

Evrim kuramı, yukarıda dillendirilenlerle beraber, sadece teolojik egemenliğe son vermekle kalmadı, biyoloji alanındaki dağınık bilgilerin de bir bütünlük içinde toparlanmasını sağladı. Bu kuram sayesinde, insanın, doğanın bir parçası olduğu gerçeği daha kuvvetli bir şekilde açıklanabildi. Biyoloji bilimi ve evrim düşüncesi Darwin’den önce de vardı; tıpkı sosyalist fikirlerin Marx’tan önce de var olması gibi. Bu iki isim ve onlar etrafından gelişen süreçler hakkında geçmişteki yazılarımda da benzerlikler kurmuştum. Her ikisi de eldeki bilgi birikimini ve sonrasındaki çalışmaları yönlendirecek bir yöntem geliştirmişlerdir (burada Darwin’in radikal, Marx’ın ise devrimci bir etkisi vardır, fark büyüktür). İki bilim insanının ölümünü takiben, koşullarda önemli denilebilecek değişimler olmuş ve doğal olarak, bıraktıkları fikirler yeniden ele alınmıştır. Temel olanı güncelin zenginliğiyle yetkinleştirmek elbette hayati önemdedir; örneğin Darwin’in kuramının tam olarak açıklayamadığı veya açıklamakta yetersiz kaldığı durumları, yeni bilgiler ve gelişmeler ile yorumlayarak açıklamak önemli bir çalışmadır. Bununla beraber, Darwin, Marx ve ürettikleri, bu katkı koyma çabalarından fazlasıyla acı çekmiştir. Farklı bilimsel/siyasal kamplar bu görüşlerden yararlanmaya yeltenmişler; onları, kendi düşüncelerine dayanak oluşturacak şekilde yorumlamışlardır. Emin olun, Darwin de Marx gibi, kendisinden sonra çıkan tanımlamaları ve bunların yaygınlığını görse, şaşırır kalırdı.

İki akım, ortak ve farklı yönler

Bu yazımızda, Darwin’in bilinen yorumlarının haricinde oluşan iki akımı; sosyobiyoloji ve evrimci psikolojiyi ele alacağız.¹ Bilim dünyasında, bu ve benzeri yorumlara çıkış noktası sağlayan kavramın, “yaşam mücadelesi” olduğu belirtilmektedir. Araştırdığım kadarıyla, bu kavram, H. Spencer ve T. Malthus’un görüşlerinin etkisiyle Darwin’in eserlerine girmiş ve kollara ayrıla ayrıla, farklılıklarla beraber pek çok benzerlik göstererek, ayrı isimlerle yeniden gündeme gelmiştir.

En büyük doğa tarihçilerinden biri olarak bilinen karınca uzmanı, katı bir adaptasyoncu ve akraba seçilimcisi E. O. Wilson sosyobiyoloji denilince ilk akla gelecek isimlerden biri. O, sosyobiyolojiyi, “tüm toplumsal davranışların biyolojik temelinin sistematik incelenişi”²(aktaran Swami, s.197)olarak tanımlıyor. Wilson sadece sosyobiyoloji incelemelerimde değil, ilerlemecilik konusunu da kapsayan bir önceki çalışmamı³ hazırlarken de benimle karşı kampta yer almıştı. Şöyle diyordu: “…ilerleme, bir bütün olarak yaşam evriminin bir özelliğidir…”⁴(aktaran S. J. Gould, s. 38) Kendimizi dünyanın merkezinde görmeye devam ettikçe sanırım bu ilerlemeci bakışı atamayacağız.⁵ Wilson, şimdi de sosyobiyoloji savunusuyla görüş alanımıza giriyor. Bu görüşün kökeni, “sosyal evrim” ve “sosyal Darwinizm”e, H. Spencer’e kadar gidiyor. Aynı yüzyılın sonlarında, 1880’lerde ise Darwin’in yeğeni Francis Galton ve öjenik hareketi görüyoruz. Batılı ulusların ve yönetici sınıfın egemenlikleri, biyolojik dayanaklarla açıklanmaya çalışılıyor, ırklar arası “gelişmişlik” ayrımına “bilimsel” kanıtlar aranıyor. Sonrası bildiğiniz gibi, biyolojizm, ultra/neo Darwinizm, genetik determinizm, evrimci psikoloji ve sosyobiyoloji. Wilson’un “Sosyobiyoloji: Yeni Sentez” isimli eseri ile R. Dawkins’in “Gen Bencildir” isimli yapıtları, “Malthus, Wallace, Spencer ve Galton’un tezlerinin Darwininkilerle harmanlasıyla oluşturulan sosyal Darwinizm”i⁶(s. 34) hortlatmış oluyordu. Özet olarak sosyobiyoloji; toplumsal olayları, insan davranışları ve doğasını, sosyolojik olguları, genler ve onların kopyalama arzularının kontrolünde yaşanan şeyler olarak görüyordu. Bu kez de, Tanrı’nın değil genlerin oyuncağıyız, onların ellerinde birer kuklayız sanki. Gülünçlükten de öte! Sosyal çevreyi göz ardı etmeyip, gen merkezli bir determinizmden kaçma çabaları olduğu ileri sürülse de, ben, böyle olduğunu göremedim. Genetikçi R. Lewontin, paleontolog S. J. Gould ve sinir bilimci S. Rose’nin eleştirileri ile duvara çarpan sosyobiyoloji, bir süre sonra evrimci psikoloji ile yeniden gündeme geldi. Bir canavarın farklı şekillerde tekrar tekrar dirilmesine benziyordu bu süreç.

Evrimci psikoloji; cinsiyet, toplumsal konum, davranış farklılıklarını biyolojik kökenlerimize ve evrim sürecinde kazandığımız, kalıtsal hâle gelmiş özelliklerimize bağlar. Genel resme bakıldığında, sosyobiyolojinin , farklı elbiselerle yeniden sahneye çıkmış sürümüdür. Bir kez daha irade ,değişim, mücadele yerine kabullenme ve nesnellik ikâme edilmiş olur, Dr. Panglossçuluğun bir başka türevi. Evrimde her şeyi mükemmele doğru ilerleme, optimizayon, verimlilik olarak görürseniz, bu, mevcut kapitalist iktidarın kabul edilmesine kadar sizi götürecektir. Yani yine, biyolojik dayanaklarla mevcut sosyoekonomik ilişkileri meşrulaştırmış olursunuz. “İnsan saldırganlığı”, “ataerkilliğin kaçınılmazlığı”na (bu isimli bir kitap da mevcuttur) nesnel zemin sağlanır. David Buss, bir kitabının altbaşlığına “yeni bir akıl bilimi” diyor, evrimci psikolojiye atfen; oysa V. Swami, bilim felsefecisi Paul Griffiths’le beraber bu akımı, “klasik etoloji ve sosyobiyolojinin tutumlarına yeniden bir dönüş” (s. 198)² olarak görür. Kuşkusuz arada farklılıklar olmakla birlikte, başta Wilson ve Dawkins gibi sosyobiyolojinin kilit isimlerinin evrimci psikoloji içerisinde anılması bile önemlidir.

Sosyobiyoloji ile evrimci psikoloji arasında elbette farklılıklar vardır, örneğin ilk grup uyumluluğun gücüne atıfta bulunurken ikincisi, on binlerce, hatta yüz binlerce yıldır insan genomunda önemli değişimler yaşanmadığı üzerinde durur. S. Pinker’in örneklerine bakarsak; yılan, örümcek korkusunun, “genetik kalıtımımızın parçası”² (aktaran Swami, s. 199) olduğu belirtilir. Bir diğer fark ise ilk grubun davranışların evriminden bahsettikleri alanlarda, ikinci grubun modül yapısını geliştirmesidir. Zevkler, beğeniler, duygular, vs. hepsiyle ayrı ayrı ilgilenen modüller vardır. Organlarımız ve ne olduğu belirsiz modüller, herhangi bir sorunu çözmek için evrilmişlerdir. Örneğin kıskançlık modülü, bu örneği veren isim D. Buss. Ah Çernişevski, ne gerek vardı sayfalar boyu sürdürdüğün incelemelere; Rahmetov karakterinin yerine kıskançlık modülünü koysaydın da Lopuhov, Kirsanov ve Vera’yı bir çırpıda kurtarsaydın. Görünen o ki, evrimci psikoloji de çevre faktörünü dışlayıp, nesnel bir psikolojik, yalıtık insan doğası oluşturacak. Bu tür çabaları yok değil. Örneğin bel-kalça-oranı. Belirli bir grup, çevre, kültür için geçerli olan yargıları, tıpkı ilerlemeciler gibi evrenselleştirip, bir kadına bakarken ilk süzgecin bel-kalça-oranı olduğunu ve bu oranı düşük bireylerin beğenildiğini yazıyorlar. Bu tip, deneysel gibi görünen; fakat kanıtlardan uzak, zemini hiç de bilimsel olmayan çalışmaların, Swami’nin vurguladığı gibi, sadece siyasal-toplumsal açıdan değil, nesnel açılardan da çok daha güçlü ve kararlıca eleştirilmesi gerekmektedir.

Temeldeki vurgu: genin gücü

Biyolojik süreçleri toplumsal yapıya uyarlama başlığında ele alabileceğimiz, bu yazıda genel olarak incelenen ve ek olarak 1 numaralı dipnotta belirtilen akımlar bana “staz” düşüncesini hatırlatıyor. Feodal döneme damga vurmuş, değişmezliği temel alan bu görüşe göre, mevcut yaşam biçimleri ve ilişkiler baştan belirlenmişti ve her şey normaldi, olması gerektiği gibiydi. Yönetmek için yaratılanlar olduğu gibi, kimileri de yönetilmek içindi ve krallar, Tanrı’nın temsilcisiydi, emredilmiş ilahi düzenin yeryüzündeki uygulayıcıları onlardı. Yüzlerce yıl sonraki benzerliğe bakın, genlerimizin yönlendiriciliğinde yaşıyoruz ve tüm bu yağma, gasp, haksızlık, sınıfsal zorbalık normal. Çünkü genler böyle diyor. “Shakespeare’in söylediği gibi, ‘sonumuzu şekillendiren ve nasıl olacağımıza dair kabaca yontan bir kader bulunmaktadır.’ “Kader” kelimesini “genler” olarak okuyun.” (s. 179)⁷Genlere öyle büyük güç atfedildi ki, çevrenin bile yaratıcısı olarak nitelendirildiler. Son tahlilde davranışlarımız, genlerin bencilliği ve kendilerini kopyalayabilme yeteneklerinden ibaret olarak görüldü. İngiltere öncülüğündeki kapitalizmin, egemenliğini tüm dünyada yaygınlaştırdığı ve geniş bir coğrafyada sömürgeleştirme uğraşı verdiği dönemde yerliler, uygarlık (ne demekse!) götürülecek canlılar olarak görülmüş, zenginliklerine el konulmuştu. Nasıl ki o zaman bu durum Tanrı’nın takdiriyle açıklanıyorduysa ve yerliler beceriksiz addediliyorduysa bugün de benzerleri var; beyaz adam üstündür, zenciler uygar değildir, kadınlar matematikten anlamaz ve sıkı durun, işçi sınıfı yönetemez. Çünkü genler böyle diyor. Karşı çıkmak manasız, biyolojik (ilahi) düzen böyle. İrade ve mücadele ile bir değişim olmayacak, kabul edin ve susun. İnsan davranışları, psikolojisi ve doğasına biyolojik bir temel kazandırmaya çalışarak mevcut haksızlıkları, sömürüyü normalmiş gibi göstermek (bazılarının niyeti doğrudan bu olmasa da); bir dönemin egemenlerinin “ilahi adalet”i kullanarak kitleleri sindirmelerine nasıl da benziyor.

Canlılar, sadece genlerinin etkisinde yaşayan varlıklar değildirler; onları, R. Lewontin’in bir eserine de ismini veren “gen-organizma-çevre” “üçlü sarmal”ıyla incelemek gerekir. Birbirinden yalıtık kategoriler oluşturmanın, Platon döneminden kalma alışkanlığından kurtulmalı, polyalektik, geçişli bir yöntemi izlemeliyiz. Bir organizmanın işleyişini anlamaya çalışırken genleri, organizmanın iç bütünlüğünü, çevreyle ilişkisini, özellikle tarihini (geçirdiği süreçler) araştırmak zaruridir “ve genel hatlar dışında, organizmanın DNA dizisinden neye benzeyeceğini önceden bilmenin yolu yoktur.”⁸(s. 129) Oysa Darwin’in seçilimde bireyler üzerinde durduğu yerde, seçilim birimi olarak V. C. Wynne-Edwards’ın grupları, R. Dawkins’in ise genleri baz aldığını görüyoruz. Bedeni bile genlerin, kendi amaçları doğrultusunda kullandıkları bir yapı olarak gören ve bu düşüncelerini Gen Bencildir isimli eserinde en güçlü biçimde dile getiren isim Dawkins’tir. Ona göre bizler, genlerin kontrolünde “körlemesine programlanmış robot araçlarıyız…” (aktaran S. J. Gould, s.95)⁹ Gould özellikle Dawkins ve seçilim birimi olarak genleri kabul edenlere itirazlarını yükseltiyor. Haklı olarak, seçilimin, tek tek genlerle değil, bir bütün olarak bedenle ilgilendiğini savlıyor. Seçilimde de sadece genlere odaklanılması gibi bir şey söz konusu değildir, Dawkins bir yöntem açmazı içerisindedir. Israrla üzerinde durduğum bu yöntem yanlışına Gould da vurgu yapıyor, bu ve benzeri hataların kaynağı olarak “Batı bilim düşüncesinin bazı kötü alışkanlıkları”nı, yani “atomculuk, yalına indirgemecilik ve belirlenimcilik”i gösteriyor. Popüler bilim haberlerinden yansıtıldığı gibi, sarhoşluk, katillik, hırsızlık gibi sonuçlara yol açan yalıtık genler yoktur, onları ne organizmanın bütünlüğünden ne de çevrelerinden (her türlü sosyal, ekonomik, kültürel ilişki) koparıp ele alamazsınız. Bu çabalar da aynı sonuca varacaktır, her türlü olumsuzluğun hoşgörülmesi ve suskunluk. Hangi bileşenin hangi oranda etkili olduğunu bilmiyoruz, 2x+3y+4z gibi bir denklem yok. Bununla beraber genleriniz, bir canlı için geçerli olan çevresel problemin sizin için sorun olmamasını sağlayabilir. Bilime düşen, bütünlük içinde açıklama yapmaktır; bileşenleri değişkenlere indirgeyerek nesnel denklemler oluşturmak ve ırkçılığa, faşizme kapı aralamak değildir.

Yöntem yanlışının bir başka örneği

Evrim teorisi ve oluşum, yaygınlaşma sürecini bilenler için yabancı gelmeyecektir. Köktenci bir doğal seçilim saplantısı, Darwin’i bir an önce Türlerin Kökeni’ni yayınlamaya iten makalenin yazarı A. R. Wallace’yi bile nerelere sürüklemişti hatırlayalım. Doğal seçilim mekanizmasının, evrim teorisi içerisindeki rolü ve gücü, sonraları iyice açığa çıkan Darwin-Wallace anlaşmazlığının temelidir. Wallace, her bir özelliğimizi uyarlanmaya bağlıyor ve söz beyin olduğunda, son tahlilde dinbilimciler topluluğunda soluğu alıyordu. Darwin, her ne kadar, doğal seçilimin tek değil başlıca araç olduğunu yazsa da, ne sağlığında ne de sonrasında bu vurgusu yeterince anlaşılamadı. Katıksız seçilim savunucularının önderi olduğu bu görüşün varacağı nokta malum; Panglossçuluk. Dr. Pangloss, Voltaire’nin Candide isimli eserindeki meşhur doktor kahramanı. Ona göre her şey olması gerektiği gibi, her şey amacına uygun olarak işliyordu. “Her şey en iyi amaç gözetilerek yapılmıştır. Burunlarımız gözlük takılsın diye yapılmışlardı; işte bu nedenle gözlük takıyoruz. Bacaklar açıkça pantolon giymemiz amaçlanarak yapılmışlardı ve biz de pantolon giyiyoruz.”⁹ (aktaran Gould, s. 57) Bu durumda, herhangi bir canlıya ait bütün bir organizmanın herhangi bir parçası, doğal seçilime uygun ve böylece “daha iyi” uyum sağlanabiliyor. Her organ mutlaka yararlıdır; yararsız gibi görünüyorsa, bu, bizim bilgisizliğimizdendir. Doktor ve ondan yüz yıl sonra Wallace özet olarak bunları söylüyordu. Verili bir sonucu, o sonuca yol açan sürecin amacı olarak değerlendirdiler. Darwin daha bütünlükçü bir görüşle, doğal seçilimin yanına eşeysel seçilimi de ekliyor ve kimi özellikleri böyle açıklıyordu; ama Wallace sadece doğal seçilime odaklanmıştı. Bu yararlılık, “daha iyi” uyum ve amaç düşüncesinin varacağı yer net olarak tasarımdır, bilinçli bir güçtür. Hadi adını koyalım, Tanrı’dır. Darwin, böylesine önemli bir isimle yaşamak zorunda kaldığı bu görüş ayrılığından dolayı büyük üzüntü içerisindeydi; ancak önemsiz gibi görünen bir noktadan ayrılan yollar, asla birleşmeyecek ve zıt yönlerde paralel hareket eden iki araç hâlini alacaktı. Gould’a göre “Wallace’ın katı seçilimciliği (…) günümüzde “Yeni-Darwincilik” adıyla benimsediğimiz kuramda somutlaşan yaklaşıma, Darwin’in çoğulculuğundan çok daha yakındır.”⁹ (s. 53) Bu çoğulcu yaklaşımı benimseyen iki isim, Gould ve Lewontin, katı seçilimci görüşü “adaptasyoncu program” veya “Panglossçu Paradigma” olarak da adlandırmaktadırlar. Onlara göre, “İngiltere ve ABD’de son 40 senedir egemen evrimsel düşünce (…) adaptasyoncu bir programdır.”¹⁰(s. 135) Burada aslolan atomizasyondur, yani organizma kendi içinde birimlere ayrılır ve bu birimler, bağımsız nesneler olarak incelenir. “İdealin altındaki herhangi bir parça, bütünün mümkün en mükemmel tasarımına katkısıyla açıklanıyor.”¹⁰(s. 138) Söz konusu programda, organizmanın bütününün evrimi göz ardı edilerek genlerin biyolojik gelişimine odaklanılır. Halbuki genlerin gelecek kuşaklara aktarılmasını sağlayan, onların etkilerinin kapsamını belirleyen yine organizmadır, bir bütün olarak. Ultra-Darwinciler’in belirttiği gibi, organizma, “yalnızca bir vekil” değildir. Birebir, doğrudan bir ilişkiyle, gen, organizmanın özelliklerini belirleyemez. Biyolojideki bu fikrin, sınıf mücadelesi ve altyapı-üstyapı ilişkilerinden bağımsız olarak, partilerin yalıtık birimler gibi incelenmesi çalışması ile büyük benzerlikler taşıdığını düşünüyorum. Sonuç olarak, ister biyoloji ve doğal bilimlerinde olsun, ister siyaset ve sosyal bilimlerde, yapılan, büyük bir yöntem yanlışıdır.

Bitirirken…

Bilim dünyası içerisinden çıkmış teoriler, kuramlar, yasalar üzerine dünyanın her yerinde pek çok şey yazılıp çiziliyor; bununla beraber evrim teorisinin fazlasıyla özel bir yeri var. Bu duruma onlarca sebep sayılabilirse de kuşkusuz en önemlilerinden biri, bilimsel yönteme, doğa ve toplum bilimlerine olan etkisidir. Evrim teorisi maddeciliği, dönüşümü ve diyalektiği (polyalektik olarak güncelleyebiliriz), değişimi (sabitliği değil) vurguluyordu. İster tedrici ister sıçramacı, bir ‘şey’in bağrından bir başka ‘şey’in oluşumunu gözler önüne seriyordu. Sınıf mücadelelerinden çok daha uzun zaman dilimlerinin düşünülebilir olmasını sağladı; iktidarların, devlet gibi değişmez görünen yapıların da süreç içerisinde tarihten silinebileceğine, doğa bilimleri tarafından bir kanıt sundu. Burjuvazi, evrim teorisinin temel düşünce yapısının toplumsal dokuyla nasıl içli dışlı olduğunu ve kendi iktidarını hedef alan bilimsel sosyalizme nasıl güç verdiğini bildiği için, kimi zaman onu yok saydı, kimi zaman da tahrif etti. Tıpkı sahip olduğumuz dünya görüşüne yaptığı gibi ona da saldırdı. Teorik kafa karışıklığı yaratanlara ise hiç dokunmadı; aksine onları destekledi. Entelektüel ve küçük-burjuva karışımı ‘solculuk’lara nasıl göz yumduysa, evrim teorisini bulanıklaştıranlara ve onu radikal içeriğe büründürüp köktenci yorumlayanlara da yol verdi. Biz ise; görünen ile gerçeği ayırt etmeye, bunca karmaşanın ortasında basit ve sade olanı izlemeye devam edeceğiz. Sınıf savaşı bilimsel cephede de devam ediyor…

¹: Bu kapsamda “genetik determinizm”, “biyolojicilik”, “sosyal Darwinizm”, “Neo-Darwinizm”, “Ultra-Darwinizm” de incelenebilir.

²:Evrimci Psikoloji: “Yeni Akıl Bilimi” mi Yoksa “Darwinci Köktencilik” mi?, Viren Swami*

³: http://devrimcidinamik.blogspot.com/2011/01/bilim-evrim-ve-yontem-murat-naroglu.html

http://bianet.org/biamag/bilim/127507-bilim-evrim-ve-yontem

DüşünBil Dergisi, Mart 2011, s. 37-44

⁴: Stephen Jay Gould, Yaşamın Tüm Çeşitliliği (İlerleme Mitosu), Çev: Rahmi Öğdül, Ocak 2009, Versus Kitap

⁵: 3 numaralı dipnotta belirtilen çalışmanın yayınlandığı derginin aynı sayısında, Prof. Dr. Esra Burcu’ya ait, “Evrimci Teorinin Sosyolojik Düşünce Üzerindeki Etkileri ve Sosyobiyoloji” isimli bir yazı var. Türlerin Kökeni’nde, Darwin’in, evrim teorisinin iki önemli özelliğini ele aldığı, bunlardan birinin ‘değişmenin basitten karmaşığa doğru olduğu’ belirtilmiş. Kendi çalışmamda, Darwin’in bu şekilde nitelendirilemeyeceğini dile getirmiş ve daha detaylı açıklamalarda bulunmuştum. Sn. Burcu, Ali Demirsoy’u kaynak göstererek evrim teorisinin temel varsayımlarını özetlerken varyasyonlardan bahsediyor. İşin özü burası zaten, varyasyonu temel aldığınızda ilerlemenin, evrime içkin bir nitelik olmadığını görmek gerekiyor. Ne ki, bu görüş sadece doğa bilimcilerinde değil, aynı yazıda fikirleri özetlenen sosyal bilimcilerde de var. Örneğin Sn. Burcu’nun aktardığı gibi, A. Comte, biyolojiyi temel alarak, sosyolojide sosyal statik ve sosyal dinamik ayrımı yapıyor ve dinamiğin esas unsuru olarak ilerlemeyi görüyor, toplumdaki değişmenin bir hat üzerinde gerçekleştiğini öne sürüyor. Benzeri görüşler H. Spencer’de de var. Farklı bir bakış için T. Parsons okunabilirse de sözü daha fazla uzatmayıp, önceki yazımıza atıfta bulunarak bu uzun dipnotu sonlandıralım.

⁶: Dünü ve Bugünüyle Evrim Kuramı, Kenan Ateş*

⁷:Ultra-Darwinizm’in Ötesinde, Steven Rose*

⁸: Genler, Çevre ve Organizmalar, Richard Lewontin*

⁹: Stephen Jay Gould, Pandanın Başparmağı, Çev: Ülkün Tansel, Mayıs 2010, Versus Kitap

¹⁰: Adaptasyoncu Programın Bir Eleştirisi, Stephen Jay Gould & Richard Lewontin*

*Dünü ve Bugünüyle Evrim Teorisi isimli kitaptan bir makale, Şubat 2009, Evrensel Basım Yayın